Hormon ne demek hakkında detaylı bilgi edinmek ve daha fazlasını öğrenmek için aşşağıdaki makaleyi okuyabilirsiniz...
Hormon,
Metabolizmaların, bünyedeki bazı aktiviteleri kontrolde tutmak için
çeşitli amaçlarla ürettikleri salgılar. 'İçsalgı' olarak da
adlandırılırlar.
Bir hücre veya hücre grubu ile diğer hücreler arasındaki kimyasal
mesajcı moleküllerdir. İçsalgı bezlerinde (endokrin bezler) üretilirler
ve kana salınırlar.
Vücudumuzda, bir dakika içerisinde, sayamayacağımız kadar çok olay
gerçekleşir.Bir saat veya bir gün içerisinde gerçekleşen olay sayısını
ise tahmin etmek çok zordur. Duyuları algılamak, düşünmek, yürümek,
konuşmak gibi birçok olay aynı anda gerçekleşir. Ancak bu kadar çok ve
karmaşık olan bu olaylar birbirinden bağımsız ve kontrolsüz değildir.
Bütün bu olaylar sistemlerimiz tarafından gerçekleştirilir.
Vücudumuzdaki sistemlerin düzenli, birbiriyle uyumlu ve sorunsuz olarak
çalışmasını, denetleyici ve düzenleyici sistemimiz sağlar. Denetleyici
ve düzenleyici sistemimiz, sinir sistemi ve iç salgı bezlerinden oluşur.
Sinir sistemi İç ve dış ortamdan gelen uyartıları alan, değerlendiren,
iç organların düzenli ve uyumlu çalışmasını kontrol eden , uyartıları
cevaplandıran sisteme sinir sistemi denir. Sinir hücrelerine nöron
denir.Nöronlar çevreden gelen uyarıları merkezi sinir sistemine,merkezi
sinir sisteminde oluşan cevabı da doku ve organlara iletmek üzere özel
bir şekil almışlardır.
Uyarının iletim yönü: dentrit-----hücre gövdesi----akson şeklindedir.
Miyelin kılıf uyartının daha hızlı iletilmesini sağlar.
NOT:Sinir hücrelerinin yapılarında sentrozom organeli
olmadığından bölünerek çoğalamazlar.Bu yüzden sinir hücreleri
kendilerini yenileyemezler.
İçeriden ve dışarıdan gelen uyarıların sinir hücrelerinde oluşturduğu
değişimlere uyartı(impuls) denir.Bir uyartının sinir hücresinde
oluşturduğu değişikliğe uyartı mesajı denir. Dışarıdan gelen her uyartı
sinir hücrelerinde bir impuls oluşturmaz.İmpuls oluşturan minimum uyarı
şiddetine eşik şiddetinde uyarı denir.Bir sinir hücresi eşik değeri ve
üstündeki uyarılara cevap verir. Uyartı iletimi sırasında besin ve
oksijen tüketimi,karbondioksit ve ısı üretimi olur.Bundan dolayı impuls
iletiminde enerji harcanır.
• Uyartının şiddeti arttıkça impuls şiddeti artar.
• İmpuls sayısı arttıkça tepkinin şiddeti artar.
• Nöron bir uyartıyı iletirken bir başkasını iletemez.
• Uyartı şiddetinin artması impus hızını değiştiremez.
İnsanda sinir sistemi iki bölümde incelenir:
• Çevresel sinir sistemi
• Merkezi sinir sistemi
1.MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ
4 kısımdan oluşur. Beyin, Beyincik, Omurilik soğanı, Omurilik
Beyin: Kafatasının içinde bulunur ve milyonlarca nörondan oluşmuştur. Bu nedenle sinir sisteminin en önemli organıdır.
Görev ve İşlevleri:
1- Duyu merkezidir (Görme, tat alma, koklama, işitme, dokunma duyularının merkezidir. )
2- İstemli
yapılan hareketlerin merkezidir. ( İskelet kasları tarafından
gerçekleştirilen yüz, kol ve bacakların, parmakların hareketini yönetir.
Hareket sinirleri omurilik soğanından geçerken çaprazlaşır. Bu nedenle
beynin sağ tarafı vücudun solunu, beynin sol tarafı vücudun sağını
kontrol eder.)
3- Hafıza
(zekâ), öğrenme, konuşma, yazma, bilgi depolama ve saklama
davranışlarını yönetir. Zekâ derecesi beynin maddesine, sinirlerin
kalıtsal özellik ve gelişme derecelerine bağlı olarak değişir. Özetle
zekâ, bütün beynin fonksiyonudur.
4- Sevinç, ağlama, üzüntü gibi ruhsal durumların merkezidir.
5- Beynin
içindeki hipotalamus bölgesi şunlardan sorumludur: • Vücut ısısını
ayarlamak. • Kan basıncını, kalp- damar sistemini, elektrolit dengesini
(su- tuz- iyon vs.) düzenlemek. • Enerji metabolizmasını, (karbonhidrat
ve yağ metabolizmasını) metabolizma hızını düzenlemek. • Hormonal
denetim yapmak. ( gebelik ve üreme hormonlarını kontrol eder, hipofizi
uyarır.) • Strese karşı acil cevap vermek.
Beynin sol yarım küresi, konuşma, lisan öğrenme, sistematik,
matematik işlemler gibi faaliyetleri gerçekleştirir. Sağ yarım küresi
ise, resim yapma, yol haritası takip etme, soyut kavramları algılama
gibi faaliyetleri yürütür.
Beyin, oksijensizliğe en duyarlı organımızdır. Beynin zedelenmesi
veya beyin hücrelerinin ölümü halinde kişi ölmez; fakat bitkisel yaşama
girer.
Beyincik: Kafatasının arka kısmında, beynin altında bulunur. Beyin ile omurilik soğanı arasındadır. Görev Ve İşlevleri:
1- Vücudun
dengesini sağlar. (Kulaktaki yarım daire kanalları ile birlikte.)
örneğin beyinciği zedelenen bir kuş dengesini kaybeder, yalpalar.
2- Kasların gerginliği ve kas faaliyetlerini düzenler. Göz kaslarının kontrolü de beyinciktedir.
3- Özellikle
hızlı, karmaşık hareketler ile yürüme, yazma veya dikiş dikme gibi
öğrenilmiş hareketlerin yönetilmesinde beyne yardımcı olur.
Omurilik soğanı: Beynin son kısmı ile omuriliğin başlangıcıdır.
Dış görünüşü taze soğana benzer. Beyin ile omurilik arasındaki sinirsel
iletimi sağlar. Vücut organlarından beyne, beyinden vücuda giden
sinirlerin bir kısmı doğrudan geçer, bir kısmı buradan geçerken
çaprazlaşır. Bu yüzden beynin sağ yarım küresi vücudun sol tarafını,
beynin sol yarım küresi vücudun sağ tarafını kontrol eder.
Görev Ve İşlevleri: 1- Solunum, boşaltım, dolaşım gibi istemsiz çalışan sistemlerin çalışmasını düzenler.
2- İsteğimiz dışında gerçekleşen, iç organların hareketlerini yönetir.
3- Kalbin çalışmasını, kan damarlarının genişleyip, büzülmesini kontrol eder.
4-Kusma, öksürme, hapşırma, yutma, çiğneme, metabolizma gibi olayları düzenler.
5- İdrar
torbasının çalışmasını kontrol eder. Omurilik soğanı, özellikle dolaşım
ve solunumu kontrol etmesiyle, hayat düğümü olarak adlandırılır.
Omurilik soğanı çıkarılan bir insan ölür.
Omurilik:
Omurilik soğanından başlayıp, omurga kanalı (omurga kemiklerinin üst
üste dizilmesiyle oluşan kanal) içinden, kuyruk sokumuna kadar devam
eden bir sinir demetidir. Omurga kanalı, omuriliği dış etkenlerden
korur.
Görev ve işlevleri:
1-Beyin ile
çevresel sinir sistemi arasındaki bağlantıyı sağlar. Beynin gönderdiği
emirleri kaslara ve iç salgı bezlerine götürür.
2- Refleks hareketlerinin merkezidir.
3-Sürekli
yaptığımız hareketler, önce beynin denetiminde gerçekleşir. Bunlar iyice
öğrenildikten sonra denetimi omurilik alır. Hata yapılınca beyin tekrar
devreye girer. Örneğin, dans etme, spor yapma, örgü örme, araba
kullanma gibi alışkanlık haline getirilmiş hareketler.
REFLEKS: Dış çevreden gelen bir uyarı etkisi ile vücudun ani
olarak, istem dışı ve düşünmeden verdiği tepkidir. Refleks hareketler,
mekanik, fiziksel, kimyasal veya ruhsal sebeplerle olabilir.
Mekanik:Ayağın gıdıklanması, diz kapağına vurma etkenleriyle oluşan
refleksler gibi. Fiziksel ------------> Güneş ışığında göz bebeğinin
küçülmesi gibi. Kimyasal : Limon yalandığında tükürük sıvısının daha çok
salgılanması gibi. Ruhsal ------------> Limon denildiğinde ağzın
sulanması gibi. İki tip refleks vardır:
1- Kalıtsal
Refleksler: Doğuştan gelir, kişinin kalıtsal yapısında bulunur. Örnek:
yeni doğan bebekte emme refleksi, diz kapağı refleksi, çok sıcak cisme
dokununca elin çekilmesi, karanlıkta gözbebeğinin büyümesi.
2- Şartlı
Refleks: Öğrenme yoluyla sonradan kazanılır. Bu tip refleksler önce
beynin kontrolündedir. Sonra omuriliğe geçer. Örnek: Bisiklet sürmek,
dans etmek, şarkı söylemek, limon görünce ağzın sulanması.
2.ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ
Beyin ve omurilikten çıkan sinirler ve bunların kolları çevresel sinir sistemini oluşturur.
1.Somatik sinir sistemi:Beynin kontrolündeki istemli hareketlerin yapılmasını sağlar.Örneğin;Konuşma okuma,yürüme gibi.
2.Otonom sinir sistemi:İstemsiz hareketleri kontrol eder.Hormon sistemi ile birlikte iç organlarımızın çalışmasını düzenler.
SİNİR SİSTEMİNİN SAĞLIĞI: Hasar gören sinir hücreleri kendini
yenileyemez. Üstelik sinir sistemindeki bir bozukluk diğer sistemleri de
etkiler. Darbe alma, dengesiz beslenme, stres, uykusuzluk, sigara,
alkol sinir sisteminde hasara yol açabilir. Sinir sistemimizle ilgili
rahatsızlıkların bazıları şunlardır: Felç: Hareket sinirlerinin
zedelenmesi veya kopması durumunda, ilgili organlardaki kaslara emir
ulaştırılamaz. Ayrıca bu organlara ait kaslar, organı çalıştıramaz. Akıl
Hastalığı: Temel düşünce ve davranışlarda, yaşama ve insan doğasına
uymayan davranışlara ve davranış bozukluklarına sahip kişilerde görülür.
Menenjit: Beyni ve omuriliği örten zarın iltihaplanmasıdır. Tedavi
edilmezse öldürücüdür. Sara: Beyin hücrelerinin ani bilinç kaybına
uğramasıdır. Kuduz: Virüslerin sebep olduğu hastalıktır. Tedavi
edilmezse öldürücüdür. Multiple Skleroz (MS): Vücudun bazı sinirlerinde,
miyelin kılıfın parçalanmasıyla oluşur. Görme, konuşma, denge, eş
güdümde bozukluklara, sakarlık ve titremelere yol açar. Tedavisi henüz
yoktur. Parkinson: Mesajların sinapslardan atlamasını sağlayan kimyasal
ileticiler görevini yapamaz. Bu yüzden vücudun bazı yerlerinde
titremeler, sarsılmalar olur.
molekül yapılarına göre 4'e ayrılırlar.
1- Amin yapısındaki hormonlar
2- Peptid yapısındaki hormonlar
3- Steroid yapısındaki hormonlar(Multiple Skleroz (MS)): Vücudun bazı
sinirlerinde, miyelin kılıfın parçalanmasıyla oluşur. Görme, konuşma,
denge, eş güdümde bozukluklara, sakarlık ve titremelere yol açar.
Tedavisi henüz yoktur.
4- Lipid yapısındaki hormonlar (eikozanoidler olarak da adlandırılırlar)
Hormon bozukluğu için hazırlanan %100 bitkisel kürleri görmek için tıklayın..
CİNSEL ÜRÜNLER
