|
Guatr Hastalığının Sebepleri
" Guatr hastalığının sebepleri hakkında bilgiler. "
Guatr hastalığının sebepleri hakkında bilgiler bu makalede yer almaktadır. Guatr hastalığının sebepleri ile ilgili tüm açıklamaları bu makalede inceleyebilirsiniz...
GUATR HASTALIĞININ NEDENLERİ
Tiroid bezinin herhangi bir nedenle buyumesine guatr diyoruz. Tiroid
bezinin buyuklugu saglikli kisilerde de bazi farkliliklar gosterir. Bu
farkliliklarin nedenleri asagida verilmistir:
Tiroid bezi buyuklugunu belirleyen faktorler:
Beyinde bulunan hipofiz bezinden salgilanan TSH hormonu tiroid bezinin
buyumesini etkiler. Asiri salgilanan TSH hormonu tiroid bezini uyararak
buyumesini saglar; buna karsilik TSH az salgilanirsa bu defa tiroid bezi
kucuk kalir.
Kisinin gida veya icilen sularla aldigi iyot miktari da tiroid bezi
buyuklugunu etkilemektedir. Iyot alimi yetersiz olunca tiroid bezinde
buyume olmaktadir.
Selenyum elementi de tiroid hormon metabolizmasinda onemli rol oynar.
Selenyum mineralinin az alindigi durumlarda kanda TSH ve T4 hormonu
yukselir, fakat T3 hormonu duser. Iyot yetmezligi ile birlikte selenyum
eksikligi varsa iyot yetmezligine bagli hastaliklar daha siddetli olarak
ortaya cikmaktadir.
Vucut agirligi veya buyuklugu ile tiroid hacmi arasinda iliski vardir.
Ozellikle vucudun yagsiz kismi ile tiroid hacmi arasinda iliski oldugu
gosterilmistir. Erkeklerde tiroid hacminin kadinlardan fazla olmasi ise
erkeklerin vucut agirliginin daha fazla olmasi ile aciklanmaktadir.
Dogum sayisi da tiroid bezinin buyuklugunu etkiler. Gebelikte tiroid
hacminde artma olmaktadir. Dogum sayisi arttikca tiroid hacmi
artmaktadir. Bu durum ozellikle iyot yetmezligi olan bolgelerde daha
fazladir.
Sigara icenlerde tiroid bezinin daha buyuk oldugu saptanmistir. Sigara
icenlerin kanlarinda tiroid hormonu uretimini engelleyen tiyosiyanat
isimli bir maddenin duzeyi artar. Artan tiyosiyanat hem kandaki iyotun
tiroid bezi tarafindan tutulmasini onler hem de tiroid hormon olusumunu
azalttigindan hipofiz bezinden TSH salinisi artarak daha fazla hormon
uretilmesi saglanmaya calisilir. Artan TSH hormonu ise bu defa tiroid
bezinde buyume yapar. Sigara icenlerde bu nedenle guatr sikligi daha
fazladir.
Tiroid bezinde adet donemine gore kadinlarda degisiklikler olur. Tiroid
hacmi iki adet kanamasi arasindaki donemin ilk yarisinda yaklasik % 50
kadar artabilmektedir. Iki adet arasindaki zamanin ikinci yarisinda
(luteal faz) bu artis geriye doner ve bez eski haline doner. Bu hacim
degisiklikleri ostrojen hormonunun tiroid bezindeki kanlanmayi
etkilemesine bagli olarak olusmaktadir.
Genetik faktorler: Yukarida sayilan nedenler icinde en onemlisi genetik
faktorlerdir. Tiroid bezindeki buyukluk % 71 oraninda genetik olarak
belirlenmektedir. Guatrin bazi ailelerde sik gorulmesi de bunu
desteklemektedir. Iyot yetmezligi olmayan bolgelerde saptanan guatrin
nedeni genetik faktorler yani anne ve babamizdan gelen kalitimdir.
Alkol fazla icenlerde ise ilginc olarak guatr daha az gorulmektedir.
Alkolun guatr sikligini nasil azalttigi tam bilinmemektedir; bu buyuk
olasilikla alkolun tiroid bezi icin direk toksik etkisine baglidir.
Dogum kontrol hapi kullanan kadinlarda tiroid bezi hacmi daha kucuk bulunmustur.
Sekil 3’de normal tiroid bezi ile buyumus olan tiroid bezi kiyaslanarak sembolize edilmistir.
Sekil 2: Normal ve buyumus tiroid bezi (guatr)
Guatr cesitleri:
Tiroid bezi buyumeleri yani guatr 3 sekilde olabilir:
1- Basit Guatr: Tiroid hormonlari normaldir. Bez icinde nodul yoktur. Tiroid bezinde buyume vardir. Bu nedenle buna basit guatr adi da verilir.
2- Noduler guatr: Tiroid bezi buyur ancak bez icinde nodul
dedigimiz nohut veya leblebi buyuklugunde yumrular vardir. Noduler
guatrda tiroid hormonlari normal veya artmis olabilir.
3- Dalan Guatr (Torasik veya Plonjan Guatr): Tiroid bezinin gogus kafesi icine dogru buyumesi ve gogus kafesi icine girmesi veya dalmasidir.
I. BASIT GUATR
Salgiladigi tiroid hormonlari normal oldugu halde buyumus tiroid bezine
basit guatr denir. Icerisinde nodul olmadan tiroid bezinin oldugu gibi
buyumesine duz veya basit guatr denir. Guatrin icinde noduller varsa
bunlara bu defa noduler guatr denir. Iyot yetmezligi dunyada en sik
guatr nedenidir. Iyot yetmezligi nedeniyle olusan guatr ilk yillarda duz
bir buyume seklindedir; yani icinde nodul yoktur. Cocukluk ve ergenlik
doneminde guatrda nodul pek bulunmaz. Ancak tedavi edilmez ve iyot
eksikligi devam ederse ileri yaslarda guatr hem buyur hem de icinde
noduller olusur. Bu noduller ileride asiri hormon salgilama ozelligi
kazanarak hipertiroidi dedigimiz kanda tiroid hormonlarinin asiri
calismasina neden olabilirler.
Iyot yetmezligine bagli guatri olan kisilerin kanlarinda T3 hormonu
hafif artar, TSH hormonunda biraz artis olabilir ve T4 hormonu biraz
dusuk cikar.
Bir toplumda 6-12 yas arasi cocuklarin % 5’den fazlasinda basit guatr
varsa buna endemik (yaygin) guatr denir. Endemik guatr iyot yetmezligi
olan bolgelerde sik gorulur. Bu oran % 5 den az olursa sporadik (seyrek
gorulen) guatr ismi verilir. Sporadik guatr ise iyot yeterli bolgelerde
gorulur.
Guatr kadinlarda erkeklerden 4-5 kat daha fazla gorulur. Genclik caginda
da kizlarda erkeklere gore daha fazla gorulur. Turkiye’de guatr sikligi
bolgelere gore degismek uzere % 5-56 arasinda degismektedir. Goruldugu
gibi bu cok yuksek bir orandir.
Iyot yetmezligi olan bolgelerde guatr daha fazladir. Ozellikle daglik
bolgelerde toprakta iyot az oldugundan guatr daha fazla gorulur.
Bilinenin aksine kara lahana yenmesiyle guatr olusumu arasinda bir
iliski yoktur.
Selenyum yetmezligi de ulkemizde onemli bir problemdir. Yaptigimiz bir
calismada guatrli kisilerde selenyum duzeyinin dusuk oldugunu saptadik.
Suda bulunan perklorat ve kadmiyum fazlaligi da guatra neden
olabilmektedir. Pillerle bulasmis sularda kadmiyum yuksektir ve guatr
ortaya cikar.
Demir eksikligi olan kisilerde de guatr sikliginda artis vardir.
Ergenlik cagindaki cocuklarda bazen guatr olusur ve buna adolesan veya
ergenlik guatri denir. Ergenlik doneminde artan hormon ihtiyacini
karsilamak icin tiroid bezi biraz buyur ve guatr olusur. Daha sonra bu
guatr cogu cocukta veya gencte kaybolur.
Yalanci guatr ise tiroid bezinin dogustan normal yerlesim yerinden biraz
yukarida olmasi ve ozellikle ince boyunlu kadinlarda guatr varmis
izlenimi vermesidir. Yapilacak ultrasonda tiroid hacminin artmadigi ve
guatr olmadigi ortaya konur.
Gebelikte ve menopoz doneminde de tiroid buyuklugu artar ve guatr olusabilir.
Iyot yetmezligi fazla olan kadinlarda gebe kalma ve cocuk dogurma
sikligi azalir. Iyot yetmezligi uremeyi engelleyebilmektedir. Bu nedenle
cocugu olmayan kadinlarda iyot yetmezligi olup olmadigi
arastirilmalidir.
Guatrin ailesel ozellik gosterdigi bilinen bir gercektir. Bazi ailelerde
guatr fazla gorulur. Yapilan calismalar guatr gelisiminde kalitimsal
gecisin iyot yetersizligi olan bolgelerde yasayan kadinlarda %39
oraninda, iyodun yeterli alindigi bolgelerde yasayanlarda ise % 82
oraninda oldugunu ortaya koymustur.
Guatr nedenleri:
a) Iyot yetmezligi
b) Selenyum yetmezligi
c) Genetik egilim veya ailede guatr olmasi
d) Tiroid bezinin iltihabi hastaliklari (Hashimoto veya tiroiditler)
e) Psikiyatrik hastalarin kullandigi lityum ilaci
f) Soya yagi veya fasulyesi fazla yemek (iyot yetmezligi ile beraber)
g) Tiroid hormon olusumundaki genetik bozukluklar
h) Sigara icmek
i) Demir yetmezligine bagli kansizligi olanlar
j) Gebelik (iyot yetmezligi olan bolgelerde)
k) Beyinde bulunan hipofiz bezinden asiri TSH hormonu salgilanmasi
Ic Guatr, Dis Guatr Nedir?
Ic guatr ve dis guatr tanimi halk arasinda kullanilan tanimlamalar olup
tibbi bir anlami yoktur. Guatrin gogus boslugu icine girmesi belki ic
guatr olarak adlandirilabilir.
Bir Bolgede Iyot yetmezligi Arttikca Guatr Sikligi Artar:
Idrarda atilan iyot miktari o kisinin iyot durumunu gosterir. Idrarda
iyot miktari olculerek iyot yetmezliginin siddeti anlasilabilir. Iyot
yetmezligi artikca guatr sikligi da artmaktadir. iyot miktarina gore
guatr olusma riski su sekilde saptanmistir: Idrar iyodu hafif derecede
yetmezlik gosteriyorsa yani 50-99 g/dl arasinda ise bunlarin
%5-20’sinde, orta dereceli iyot yetmezligi varsa (idrar iyodu 20-49
g/dl arasinda ise) bunlarin % 20-30’unda ve siddetli iyot yetmezligi
varsa (idrar iyodu < 20g/dl olmasi) bu kisilerin % 30’undan
fazlasinda guatr gelisir.
Guatrli Kiside Ne Gibi Sikayetler Olur:
Guatrli hastalarin cogunda herhangi bir sikayet yoktur. Guatr cok buyuk
olursa nefes borusu ve yemek borusuna baski yaparak oksuruk ve nefes
darligi gibi sikayetler yapabilir. Iyot yetmezligi asiri ise tiroid bezi
yetmezligi yani tiroid hormon salgilanmasinda azlik (hipotiroidi) ve
ona bagli sikayetler olabilir. Hipotiroidi daha sonraki bolumlerde ayri
bir baslik halinde anlatilmistir. Erken devrede ve cocuklukta yumusak ve
duz bir guatr vardir. Eriskinlerde ise her zaman guatr icinde noduller
ve kist olusur. Tiroid hormon tetkikleri genellikle normal sinirlar
icindedir. Baslangicta guatr icinde nodul yokken yasin artmasiyla
noduller ve kist gelisebilir. Volum arttikca yani guatr buyudukce TSH
hormonunda azalma olusur. Bu hastalarda anti-TPO antikoru kanda yuksekse
o zaman guatrin Hashimoto hastaligi nedeniyle gelistigini dusunuruz.
Hashimoto hastaligi ile bilgileri daha detayli olarak ilerdeki
bolumlerde bulabilirsiniz.
Guatrli Bir Kiside Hangi Tetkikler Yapilir?
Guatri olan bir kiside serbest T3, serbest T4, TSH, anti-TPO antikor ve
tiroid ultrasonu tetkikleri yapilir. Idrar iyoduna bakilarak iyot
yetmezligi olup olmadigi anlasilir. Ayrica kanda selenyum duzeyi
olculerek eksiklik olup olmadigi anlasilir. Iyot yetmezligi olan
bolgedeki guatrli kisilerde radyoaktif iyot uptake testinde yukseklik,
total ve serbest T4 hormonlarinin normal sinirlarda veya bazen dusuk,
oldugu gorulurken, T3 hormon duzeyleri normal veya yuksek olabilir. TSH
hormon duzeyleri ise normal veya yuksek olabilir. Anti-TPO ve anti-TG
antikorlari iyot yetmezligine bagli guatrda negatif iken, Hashimoto
tiroiditine bagli guatr varsa antikorlar yuksek olarak bulunur. Siddetli
iyot yetmezliginde ise hipotiroidizm denilen tiroid yetmezligi gelisir
ki, bu durumda TSH hormonu yuksek, T3 ve T4 hormonlari normal duzeyin
altina dusmustur.
Guatr Nasil Tedavi Edilir?
Basit guatrli bir hastada iyot yetmezligi varsa iyotlu tuz verilir ve
tiroid hormonu ilaclari ile tedavisi yapilir. Bu ilaclarin dozunu
yasiniza gore ve diger hastaliklarinizin olup olmadigina gore doktorunuz
ayarlar. Bu ilaclarin dozunu onerilen dozda almak cok onemlidir. Fazla
alirsaniz zarari olabilir.
Guatrli kisilerde selenyum eksikligi varsa selenyum verilir.
Guatr icinde nodul varsa bunlarin tedavi ve degerlendirmesi icin nasil
bir yol izlendigi kitabin ‘’Noduler Guatr’’ bolumunde anlatilmistir.
Plonjan guatr dedigimiz gogus kafesine dogru girmis guatrlarda hormonlar normal ise ameliyat yapilir.
|
|
CİNSEL ÜRÜNLER
