Egzama Hastalığı Tedavisi

Tedavide öncelikle dikkate alınması gereken nokta besin allerjilerinin saptanması ve devre­den çıkarılmasıdır. Bugüne dek pek çok araş­tırma, egzamada besin allerjilerinin rolünü bel­gelemiştir (bkz. BESİN ALLERJİLERİ). Besin al-lerjisiyle ilişkili diğer durumlarda olduğu gibi, en iyi tedavi önlem almaktır ve en iyi önlem, bebeklik döneminde emzirmektir. Araştırmalar emzirmenin çocukta egzamaya ve genel olarak allerjilere karşı önemli bir koruma sağla­dığını destekler.

Emzirilerek beslenen bebekte egzama var­sa, bu genellikle anne sütündeki allerji yapan antijenlerin bebeğe geçmesi sonucudur. Böy­le bir durumla karşılaşan anne öncelikle yay­gın besin alerjenleri olan süt, yumurta ve yer fıstığından, gerekiyorsa balık, soya, buğday, turunçgiller ve çikolatadan uzak durmalıdır. Annenin bu yaygın alerjenlerden kaçınması olguların çoğunluğunun tamamen iyileşmesi­ni sağlamıştır. Daha büyük veya hazır mamayla beslenen çocuklarda süt, yumurta ve yerfıstığı egzama­yı tetikleyen en yaygın besin alerjenleri ara­sındadır. Bir araştırmada, çocukluk çağındaki egzama olgularının yaklaşık yüzde seksen bi­rinden bu üç besin maddesi sorumlu bulunmuştur. Diğer bir araştırmada, şiddetli egza­ması olan çocuklardan yüzde altmışının şu yi­yeceklerden biri veya ikisine allerjik tepkisi olduğu saptanmıştır: Yumurta, inek sütü, yer­fıstığı, balık, buğday veya soya fasulyesi. Bu­nunla birlikte, aslında her yiyecek allerjik tep­kiye yol açabilir. 

Besin allerjilerini en iyi teşhis yolu "eliminasyon ve ekleme" yöntemidir. Bu yöntemde, allerjiye yol açtığı kuşkulanılan yiyecekler en az on gün süreyle beslenme programından çı­karılır, sonra teker teker ve etkileri dikkatle iz­lenerek yeniden beslenme programına alınır (ayrıntılı bilgi için BESİN ALLERJİLERİ bölümü­ne bakınız). Bu yaklaşım özellikle çocukluk ça­ğındaki egzamada yararlı olur. Süt ürünleri, yu­murta, yerfıstığı, domates, yapay renklendirici ve koruyucuların elenmesi gibi basit bir yol, ol­guların en az yüzde yetmiş beşinde önemli düzelme sağlar. Besin allerjilerini saptamak için kullanılan laboratuvar yöntemlerinden en ya­rarlıları ELISA IgE ve IgG4 adlı olanlardır

Egzaması olan çocuklarda "sızıntılı bağırsak sendromu" (artmış bağırsak geçirgenliği) duru­muna besin allerjilerinin neden olduğu düşünülmektedir. Bağırsak geçirgenliğindeki artış sonucu, bağışıklık sistemine ilave yük binmesi giderek bağışıklık sisteminin başa çıkamayaca­ğı noktaya gelir ve yeni allerjilerin gelişmesi olasılığını artırır. Daha başka allerjilerin gelişi­mini önlemek için, allerjiye neden olan besin­lerin olabildiğince erken aşamada saptanması gerekir. Çoklu besin allerjisiyle uğraşmak, bes­lenme programını fazlasıyla kısıtlayacağı için gerçekleştirilemeyecek kadar zor olabilir. An­cak allerjiye yol açan besinlerin erken aşamada saptanıp elenmesi yeni allerjilerin gelişiminide engelleyecektir.

Belirli bir yiyeceğe allerjiniz varsa, en az bir yıl ondan uzak durun. Araştırmalar, hasta­ların allerji yapan yiyeceklerden bir yıl kadar uzak durabilmesi halinde, pek çoğunda aller-jinin ortadan kalktığını veya giderek azaldığı­nı göstermiştir. Bir araştırma, beş ana besin alerjeninden (yumurta, süt, buğday, soya ve yerfıstığı) uzak durabilen egzama hastalarında besin allerjilerinin kaybolma oranının yüzde yirmi altı, diğer besin alerjenlerinde allerjile­rinin kaybolma oranının ise yüzde altmış altı olduğunu göstermiştir.

Kandida (Candida albicans)

Kandida (Candida albicans) adlı sık rastlanan mantarın mide-bağırsak sisteminde aşırı çoğal­ması, egzama dahil birçok allerjik duruma ne­den olan unsurlar arasında gösterilmektedir. Allerjiye eğilimli kişilerde kandida karşıtı anti­korların yüksek düzeyde olduğu görülür. Ayrı­ca lezyonların şiddeti kandida antijenlerine karşı IgE antikorlarının düzeyi ile doğrudan bağlantılıdır. Kandida karşıtı antikorların düze­yi ne kadar yüksekse (bu genellikle kandidanın aşın çoğaldığını gösterir) egzama o kadar şid­detli olur. Uygun antikandida tedavisi egzamanın klinik iyileşmesinde önemli sonuçlar verebilir. 

Esansiyel Yağ Asitleri ve Prostaglandin Metabolizması
Egzamalı hastaların esansiyel yağ asitleri (EYA) ve prostaglandin (esansiyel yağ asitlerinden türetilen hormon benzeri bileşikler) metabo­lizmasında değişiklik olduğu düşünülmektedir. Egzamalı hastaların kanındaki yağ asitleri, alyu­varlar ve akyuvarların analizleri, linoleik asit düzeylerinde artma eğilimi olduğunu; öte yan­dan uzun zincirli çokludoymamış yağ asitleri (gamma-linolenik asit ve araşidonik asit gibi) ve uzun zincirli omega-3 yağlan (eikosapenta­enoik asit (EPA) ve dokosaheksaenoik asit (DHA) gibi) düzeyinin göreceli olarak düşük kaldığını göstermektedir. Bu değişiklikler kişi­de allerji ve iltihaplanmalara yatkınlığı artırmaktadır.

Egzamalı hastalarda linoleik asitleri gamma-linolenik asite dönüştüren çinkoya bağımlı del-ta-6-desaturaz enziminin aktivitesinin azalmış olabileceği de düşünülmekteydi. Böyle bir ek­siklik varsa, beslenme programını eşekotu (eveningprimrose), hodan veya siyah kuşüzü­mü yağı (ticari olarak sunulan gamma-linolenik asit kaynaklan) ile desteklenmesi iyi olabilir. Nitekim, eşekotu yağı kullanılarak (günde en az 3.000 mg eşekotu yağı [270 mg GLA sağ­lar]) yapılan bir takım çift kör araştırma , (kli­nikte kullanılan ilacın hem hasta hem de onu izleyen hekim tarafından bilinmediği bir araş­tırma yöntemi) egzama belirtilerinin iyileşmesinde yarar sağlamıştır. Bununla birlikte, eşekotu yağı yerine omega-3 yağı kullanılması­nın, genellikle hem daha iyi sonuç verdiği hem de daha ucuza mal olduğu anlaşılmaktadır. Ni­tekim, eşekotu yağı kullanılarak yapılan bir ta­kım araştırmalar plasebodan daha üstün bir ya­rar ortaya koyamamıştır. Bu araştırmaların en büyük ve en mükemmelinde eşekotu yağının hiç bir yararı saptanamamıştır.

Genel olarak, prostaglandin anormallikleri­nin tedavisinde omega-3 yağlannın daha etkili olduğu görülmektedir. Yakın zamanda yapıın bir araştırmada, egzamalı hastalarda ome-4a-3'ün omega-6 yağ asitlerine oranı, egzaması olmayanlara göre önemli derecede düşük bulunmuştur. Ayrıca allerji eğilimli hastalarda delta-6-desaturaz aktivitesinin azaldığına ilişkin bir kanıt da bulunamamıştır. Böyle bir eksiklik yokken eşekotu yağı gibi pahalı GLA destekle­ri kullanmak hiç de akıl kân değildir. Bu analiz, egzama tedavisinde klinik araştırmalann omega-3 yağ asitlerini eşekotu yağından daha etkili göstermesinin gerekçesini de ortaya koyuyor.

Beslenme programının EPA ve DHA sağla­yan "balık yağı" ile zenginleştirilmesi veya ba­sitçe daha yağlı balıkların (örneğin, uskumru, ringa, somon) yenmesi hücre zarlanna önemli ölçüde omega-3 yağ asitleri katılmasını sağlar. Alfa-linolenik asit (omega-3 yağ asidinin öncü­sü) içeren keten tohumu yağı, egzamalı hasta­lara bir miktar yarar sağlayabilir. Bununla bir­likte, klinik iyileşmenin derecesi, serum fosfo-lipitlerindeki DHA yoğunluğundaki artışla iliş­kilidir. Balık yağlan DHA düzeyini yükseltme­de keten tohumu yağından daha etkilidir. Bu nedenle, EPA/DHA takviyesi veya soğuk sular­da yetişen balıklann daha fazla tüketilmesi, ke­ten tohumu yağına göre egzamada genelde daha iyi sonuç verir.

Aşırı Histamin Salgılanmasının Önlenmesi

Egzamalı hastalarda aşın histamin salgılanması­na iyi gelen bazı doğal maddeler vardır. Eski bir Doğu Hint bitkisi olan Coleus forskolii en etkili bitkisel antihistamin olabilir. Meyan kökü (Glycyrrhiza glabrd) de çok iyi antiallerjik özellikler gösterir. Ama en yararlı doğal anti-histaminler ve antiallerji bileşikleri flavonoid-lerdir. Deneysel araştırmalarda en büyük aktivi-teyi tipik olarak kuersetin adı verilen flavonoid göstermektedir. Kuersetin sadece histamin salgılamasını bastırmakla kalmaz, güçlü bir an-tioksidan işlevi de görür ve histamin ve diğer allerjik bileşiklerin oluşumunu bastınr.

Flavonoid açısından zengin üzüm çekirdeği (Vitis vinifera), yaban mersini (Vacci-nium myrtülus), Ginkgo biloba ve yeşil çaydan (Camelia sinensis) elde edilen ekstreler de allerjik mekanizmaları baskı altına alma gücüne sahiptir ve egzamanın tedavisinde yararlı olabilir.

Ginkgo biloba (Japon eriği) ekstresi, flavonoidlerin yanı sıra, egzama için kimyasal ortam hazırlayan başlıca maddelerden biri olan platelet aktive edici faktörün (PAF) et­kilerini engelleyen ve topluca ginkgolitler adıyla bilinen özgün terpen molekülleri içe­rir. Ön araştırmalar, ginkgolit karışımları ve standardize Ginkgo biloba ekstresinin (yüz­de yirmi dört ginkgoflavonglikozitleri ve yüzde altı terpenoit içerecek şekilde) klinik ola­rak anlamlı antiallerjik etkiler gösterdiğini ortaya koymuştur.

Çinko

Egzamalı hastalarda genelde çinko düzeyinin düşük olması ve çinkonun esansiyel yağ asitle­ri metabolizmasının düzgün çalışmasını sağla­ması, egzama tedavisinde çinko takviyesinin gerekliliğine işaret eder (linoleik asitlerin gam-ma-linolenik asite dönüştürülmesini sağlayan delta-6-desaturaz enziminin oluşturulması için çinko gereklidir).