Bronşit Hastalığı Tedavisi

Çoğu bronşit ya da zatürre olgusunda antibiyo­tik kullanımına gerek yoktur çünkü hastalığın nedeni viraldir (antibiyotikler sadece bakteri-yel hastalıklarda yararlıdır). Buna rağmen pek çok hekim hem belirtileri hafifletmek hem de ikincil bir enfeksiyonun oluşumunu önlemek amacıyla hastalara antibiyotik verirler. Ancak bu yaygın uygulamanın çok az desteği vardır. Örnek olarak, akut bronşitin tedavisinde anti­biyotik kullanımını inceleyebiliriz.

Geçen yirmi yıl içinde, akut bronşitin teda­visinde antibiyotiklerin yararını değerlendir­meye yönelik pek çok randomize kontrollü de­ney gerçekleştirilmiştir.12 Akut bronşit; astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve zatürre belirtileri bulunmayan kişilerde aniden baş gösteren mukuslu ya da balgamlı öksürüğü ta­nımlar. Yedi çift-kör çalışma, akut bronşitin te­davisinde antibiyotiklerin klinik yarar sağlama­dığını göstermiştir. Bir yarar sağlamamasına ve önemli riskler taşımasına rağmen, hekimlerin yaklaşık yüzde yetmişi yine de akut bronşitin tedavisinde antibiyotik yazmaktadır. Antibiyo­tik kullanımının riskleri arasında, Candida al-bicansm aşırı üremesi, normal bağırsak mik-roflorasında bozulma ve antibiyotiğe dirençli bakteri suşlannın gelişimi sayılabilir.

Bilimsel verilere rağmen, hekimler neden akut bronşitin tedavisinde antibiyotik kullan­dırmaktadır? Tıp dergisi Lancefde yayınlanan 'What Will It Take to Stop Physicians from Prescribing Antibiotics in Acute Bronchitis?"2 başlıklı makalede de değinildiği gibi, pek çok yanlış anlama söz konusudur. Hasta, "Bir hafta­dır öksürüyorum ve şimdi de yeşil renkli bal­gam çıkarıyorum" dediğinde antibiyotik kulla­nımını destekleyecek veri yoktur. Ayrıca akut bronşitte görülen ateşe karşı ya da hastalığın za-türreye dönüşmesini engellemede de antibiyo­tik kullanımını destekleyecek veri yoktur.

Hekimler çoğu zaman akut bronşiti olan hastalara antibiyotik yazarlar; çünkü çoğu has­ta akut bronşitin sadece antibiyotikle iyileşece­ğine inanır. Bu inanışa en iyi örnek, çift kör bir araştırmaya katılmasında sorun olmayan hasta­ların yüzde altmışının bunu reddettiği, neden olarak da mutlaka antibiyotik kullanmaları ge­rektiğini düşünmeleridir. Hekim ve hastaların düşünce ve beklentileri göz önüne alındığında, hastalığın seyrini değiştirmeyecek olsa da anti­biyotiklerin kullanılmasına şaşırmamak gerekir.

Sonuç olarak, ciddi bakteriyel zatürrenin te­davisinde kesinlikle önemli rolleri olmasına rağmen, antibiyotikler bronşit ya da viral zatür-rede bir yarar sağlamazlar. Bakteriyel zatürre çok ciddi olabileceğinden, zatürre belirtileri gösteren kişinin derhal bir hekime başvurması gerekir.

Doğal Yaklaşım

Bronşit ve zatürreye doğal yaklaşımın iki ana amacı vardır:

Balgam sökülmesini (ekspektorasyori) des­tekleyen normal süreçlerin harekete geçiril­mesi

Bağışıklık fonksiyonlarının güçlendirilmesi

Bu ikinci amaç konusunda, BAĞIŞIKLIK DESTEĞİ bölümdeki önerilere uyulması uygun olacaktır.

Vitamin C Tedavisi

Yüksek dozda C vitamini tedavisi özellikle ya­rarlıdır. Geçen yüzyıl başında, antibiyotiklerin keşfinden önce, kontrollü ve kontrolsüz pek çok araştırma yüksek dozda C vitamininin ya­rarlarını göstermiştir. Ancak bu yarar sadece enfeksiyonun ilk ya da ikinci günü başlandığın­da görülmüştür. Daha sonra alındığında, C vitamini sadece hastalığın daha hafif geçirilmesini sağlamıştır. Araştırmacılar ayrıca enfeksi­yonlarla savaşan akyuvarların gerekli cephane­yi sağlamak için çok miktarda C vitamini topla­dığını göstermişlerdir.3

Zatürre geçiren yaşlı hastalarda C vitamini desteğinin olumlu etkisi yakın zamanlarda ger­çekleştirilen bir çift kör araştırmayla açıkça gösterilmiştir. Bu araştırma, ciddi akut bronşit ya da zatürre tanısıyla İngiltere'deki St. Luke's Hastanesi'ne yatırılan elli yedi yaşlı hastayla gerçekleştirilmiştir.4 Hastalara günde 200 mg C vitamini ya da plasebo verilmiştir. Hastalar kli­nik ve laboratuvar metotlarıyla değerlendiril­miştir (kullanılan laboratuvar metotları: Plaz­mada, akyuvarlarda ve plateletlerde C vitamini düzeyleri; sedimentasyon hızı; akyuvar sayımı ve diferansiyel). Hastaların aldıkları orta dozaj­da C vitamini, akut solunum yolu enfeksiyonu geçirmelerine rağmen tüm dokularda C vitami­ni düzeyini oldukça yükseltmiştir.

Solunum yolu enfeksiyonunun ana belirti­lerine dayalı bir klinik derecelendirme siste­mi kullanılarak elde edilen sonuçlar, plasebo alan hastalarla karşılaştırıldıklarında, C vitami­ni alan hastaların çok daha iyi durumda ol­duklarını göstermiştir. C vitamininin yararını en çok görenler, hastaneye yatırıldıklarında plazma ve akyuvarlarında düşük C vitamini tespit edilen ve hastalığı en ciddi seyreden hastalar olmuştur.

Bu sonuçlara göre, hastane ortamında veri­len en ufak dozda C vitamini takviyesi bile an­lamlı klinik iyileşmeye yol açabilir. Akut solu­num yolu enfeksiyonu geçiren yaşlı hastalarda, özellikle de durumu ciddi olanlarda, C vitami­ni takviyesi önerilir. Zatürrenin yaşlılar açısın­dan ölümcül olabileceği unutulmamalıdır.

Drenaj Pozisyonu

Bronşit, sinüzit ve zatürrenin tedavisinde ana amaçlardan biri, akciğerlerin ve hava yolları­nın balgamdan temizlenmesini sağlamaktır. Bu sürece yardımcı olması açısından sıcaklık uy­gulanmasını ve izleyen paragrafta anlatıldığı gi­bi, balgamın günde iki kez drenaj pozisyonun­da boşaltılmasını tavsiye ederiz.

Göğsünüze yirmi dakikayı geçmeyecek şe­kilde sıcaklık uygulayınız (sıcak su torbası, ısı bantları ya da hardal lapası koyarak). Hardal la­pası hazırlamak için bir ölçü kuru hardalla üç ölçü un karıştırın, lapa kıvamına gelene dek su ekleyin. Elde ettiğiniz lapayı bir parça ince pa­muklu kumaş ya da tülbente (eski bir yastık kı­lıfı da işinize yarayabilir) yayıp katlayın ve göğ­sünüze yerleştirin. Sık sık göğsünüzü kontrol edin; zira hardal derinizi yakabilir. Sıcak uygu­lamasından sonra drenaj pozisyonunu alın; vü­cudunuzun üst kısmını yataktan aşağı uzatıp kollarınızdan destek alarak baş aşağı durun. Bu pozisyonda beş ila on beş dakika kalın. Bu sıra­da bir gazete kağıdı ya da leğene öksürerek balgam çıkarmaya çalışın 

Bromelain

Bromelain, ananasta bulunan ve protein sindi­rimi yapan bir enzimdir. Üst solunum yolu en­feksiyonlarının tedavisinde iyi sonuçlar sağla­mıştır. Örneğin, kronik bronşitin tedavisinde bromelainin öksürüğü giderici (antitussif) ve balgam eritici (mukolitik) işlevleri olduğu gös­terilmiştir. Solunum fonksiyonu ölçümlerinde kullanılan özel bir aletle (spiromètre) tedavi öncesi ve sonrasında durumları değerlendiri­len hastalarda, akciğer kapasitesinin ve fonksi­yonunun arttığı görülmüştür. Bromelainin bronş salgılarını inceltici ve azaltıcı etkisi so­nucu, solunum yollarındaki tıkanıklığı (konjes-tiyonu) giderdiği düşünülmektedir. Görünüşe göre bromelainin solunum yolları hastalıkları­nın tedavisindeki olumlu etkisi mukolitik akti-vitesinden kaynaklanmaktadır.5 Akut sinüzitin tedavisinde de bromelainin ya­rarı görülmüştür. Bromelain kullanan hastala­rın yüzde seksen yedisinde iyi ya da çok iyi so­nuçlar alınmış; plasebo grubunda bu oran yüz­de altmış sekiz olmuştur.

Bitkisel Ekspektoranlar

Bronşit ve zatürrenin tedavisinde bitkisel eks­pektoranlar (balgam sökücüler) uzun zaman­dır kullanılmaktadır. Ekspektoranlar, solunum yollarını kaplayan mukoza tabakasının salgıla­rının miktarını artırır, yoğunluğunu azaltır ve balgamın dışarı atılmasını sağlar. Pek çok bitki­sel ekspektoranın aynı zamanda antibakteriyel ve antiviral etkisi de vardır. Bu ekspektoranla-rın öksürüğü baskılamadığını söylemek gere­kir; zatürrede öksürüğün baskılanmaması tav­siye edilir. Hatta yaygın kullanılan çoğu eks­pektoran, öksürme refleksini destekler.

Yaygın kullanılan bitkisel ekspektoranlar arasında lobelya (Lobelia inflata), meyan kö­kü (Glycyrrhiza glabra), grindelya (Grindeli-a camporum), yabani kiraz kabuğu (Prunus sp.), köpekotu (Marrubium vulgare), öksürü-kotu (Tussilago farfara) ve güneşgülü (Drose­ra rotundifolia) bulunur. Bir diğer bitkisel ekspektoran ise gliserol guaiakolat'tır (guaife­nesin olarak da adlandırılır). Bu en yaygın kullanılan ve etkili maddedir; reçetesiz satılan pek çok öksürük şurubunun içeriğinde yer alır.