Erken Mide Kanseri

Erken mide kanseri hakkında bilgiler bu makalede yer almaktadır. Mide kanseri ile ilgili tüm açıklamalara ulaşmak için tıklayınız...

MİDE KANSERİNDE ERKEN TANI PİLOT PROJESİ
ANKARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ CERRAHİ ONKOLOJİ BİLİM DALI
ANKARA / TÜRKİYE
2009

I. PROJENİN ÖZETİ

Proje ile Ankara ilinin kır-kent özelliği taşıyan, heterojen bir nüfus yapısına sahip üç ayrı bölgesinde, mide kanseri erken tanısına dönük bir çalışma başlatılacaktır. Bu çerçevede, Cerrahi Onkoloji Bilim Dalı’nda mide kanseri erken tanısı konusunda sağlık ekipleri yeterli ve çok yönlü bir eğitime tabi tutulacak, bilahare bu ekipler uygulamanın yapılacağı bölgelerde kurulacak olan üç adet mide kanseri erken tanı merkezinde ( iki adeti sabit, bir adeti mobil olan ) görev alacaklardır.
Kurulacak olan merkezler aracılığı ile mide kanserleri konusunda bölge halkının doğrudan taranmasının yanı sıra, bölge halkının erken tanı konusundaki bilincini ve duyarlılığını artırmaya dönük çalışmalar da yapılacaktır. Ayrıca proje ile kurulacak olan erken tanı merkezleri, ilki uygulama altyapısına sahip olan onkoloji klinikleriyle bütünleştirilecek şekilde organize edilecek, bu merkezler aynı zamanda onkoloji hastaneleri için birer referans birimi görevi üstlenecektir. Son olarak, proje ile kurulacak olan bir dokümantasyon ve veri derleme ünitesi ile sistematik olarak veri toplama ve değerlendirme çalışması yapılacak ve bu şekilde gelecekte ülke genelinde bir bilgi altyapısının temeli atılmış olacaktır.
Projenin doğrudan faydalanıcıları merkezlerin bulunduğu bölge halkı ve projede yer alacak sağlık personeli olacaktır. Ancak projenin uzun dönemli olarak katkıda bulunacağı genel amaç; Türkiye’de genel olarak erken tanı, özelde ise mide kanserinde erken tanı konusunda bilimsel bir anlayışın ve bilgi altyapısının oluşmasıdır. Bunun yanında erken yakalanabilecek mide kanserlerinin tedavileri de sağlanmış olacaktır.

II. PROJENİN ARKA PLANI

1. Sektörün Özellikleri:
Devlet Planlama Teşkilatı’nın rakamları baz alındığında, Türkiye 2006 yılı itibariyle toplam nüfusu 70 milyonu aşan, nüfus artış hızı % 1,24 olan, şehirleşme hızı % 4,5′ a yükselen bir ülkedir. Günümüzde toplam nüfusun % 65′i aşkın bir kısmı, hızlı ve çarpık bir şekilde gelişen kentlerde yaşamaktadır. Günümüzde nüfusun % 70′inin kentlerde yaşadığı tahmin edilmektedir.
Hızlı artan nüfus çarpık bir şehirleşme sürecinde yeterli miktar ve kalitede sağlık hizmeti alamamaktadır. Özellikle koruyucu sağlık hizmetleri alanında büyük bir boşluk bulunmakta, erken tanı gibi kritik alanlarda yeterli bilgi, bilinç ve hizmet altyapısı oluşturulamamaktadır. Bu sorunların ortaya çıkmasında finansman kaynaklarının yetersizliğinin yanı sıra en önemli neden, kamunun ağırlıklı olduğu sektörde organizasyon ve yönetim eksikliğidir. Bu çerçevede, son yıllarda kamu kesimini düzenleyici ve denetleyici fonksiyonları ön plana çıkarılarak sektörde yeniden yapılanmaya gidilmesi yönünde politikalar benimsenmiştir. Bu politikalar sektörde özel kesimin ve kar amacı gütmeyen kurumların rolünü artırmayı, kamunun doğrudan işletmeciliğini ise azaltmayı hedeflemektedir.
Günümüzde bir yandan kamunun sağlık alanına daha fazla kaynak ayırma eğilimi gözlenirken diğer yandan da özelleştirme ve yerelleştirme gibi alternatifler tartışılmaktadır. Diğer bir değişle sağlık sektörü kapsamlı bir geçiş dönemi yaşamaktadır. Bu dönemde gelecekte oluşturulacak sağlık altyapısı için sağlam modeller oluşturmak eskisine oranla daha elzem hale gelmiştir.
Bu genel koşullar dikkate alınarak Cerrahi Onkoloji Bilim Dalı, diğer çalışmalarına ilave olarak son derece kritik bir alan olan erken tanı konusunda model bir proje geliştirme ihtiyacı duymuştur. Hazırlanan proje spesifik olarak mide kanserinde erken tanı konusuna yönelik olmakla birlikte, genel olarak erken tanı konusundaki bilgi altyapısına da altyapıda bulunacak ve özel kesimin bu alandaki kurumsallaşmasına da öncülük yapacaktır.
Mide Kanserleri Erken Tanı Pilot Projesi kapsamına aldığı sağlık personeli ve halkı doğrudan faydalandırmanın yanı sıra, bu alanda başarılı bir model geliştirme ihtiyacını dikkate alacaktır.

2. Proje’nin Gerekçesi ve Amacı:
Tanım olarak, erken tanı, hastalıkların köklü bir şekilde tedavi edilebilecekleri aşamada yakalanmasını ifade etmektedir. Diğer bir değişle, geriye dönülmez veya geriye dönme şansının düşük ve masraflı olduğu ileri aşamalara varmadan yapılan tanı erken tanı kapsamına girmektedir. Koruyucu sağlık hizmetlerinin ana unsurlarından olan erken tanı konusunda başarı, sağlam bir altyapı ve birikimi gerektirmektedir. Ne yazık ki birçok gelişmekte olan ülke gibi Türkiye’nin de son derece yetersiz bir alt yapısı vardır.
Erken tanı kritik bir öneme ve uygulama imkanına sahip olduğu alanlar arasında kanser hastalıkları başta gelmektedir. Kanserli hastaların erken aşamada yakalanamayışında birçok faktör rol oynamaktadır.
a. Gerek sağlık personelinin gerekse halkın yetersiz bilgisi,
b. Kanserin gelişme sürecine uygun bir sağlık altyapısının oluşturulamaması,
c. Hastalığı hazırlayıcı faktörlerin yeterince bilinmemesi, bilinenlerin etkisiz hale getirilememesi,
d. Yeterli toplumsal tarama uygulaması yapılmaması,
e. Hastaların soy geçmiş ve öz geçmişinin sistematik olarak kaydedilmemesi ve yeterli düzeyde bilinmemesi,
f. Hastaya ve hastalığa bütüncül bakılmaması,
g. Hasta-Hekim diyalogunun gerekli düzeyde kurulmaması,
h. Halkın sosyo-ekonomik durumu ve yanlış inanışları.

Bu nedenleri uzatmak mümkündür ancak bu kadarı bile erken tanı konusunun boyutlarını göstermesi açısından yeterli olacaktır.
Türkiye’de her yıl 30.000 dolayında insan mide kanserine yakalanmakta ve ileri aşamaya ulaşmış mide kanserli bir hasta için günde ortalama olarak 100-300 $ tıbbi harcama yapılmaktadır. Bu hastalığa yakalananların üretken faaliyetlerden kopmasıyla ortaya çıkan maliyetler ayrıca değerlendirilmelidir. Oysa mide kanserinin erken tanısı için gerekli masraflar ileri aşamaya ulaşmış durumlar ile karşılaştırıldığında son derece düşük kalmaktadır. Daha önemlisi, erken tanı altyapısının geliştirilmesi sonucunda mide kanserlerine bağlı ölümlerin büyük oranda azaltılması mümkün olacaktır. Bu konuda Japonya gibi ülkelerde alınan sonuçlar örnek olarak gösterilebilir. Projenin gerçekleştirilmesi durumunda erken aşamada birçok mide kanserli kişinin tespit edilmesi ve hastalığa bu aşamada müdahale edilerek köklü bir tedavi sağlanması yoluyla elde edilecek fayda projenin gerektirdiği maliyetin oldukça üstünde olacaktır. Ayrıca esas olarak mide kanserine dönük bu çalışma sürecinde diğer bazı hastalıklar konusunda da erken tanı yapılması ve gerekli tedbirlerin bu aşamada alınması mümkün olacaktır.

3. Proje’nin Mantıksal Çerçevesi:
Projenin katkıda bulunacağı genel amaç Türkiye’de genelde erken tanı özelde ise mide kanserinde erken tanı konusunda yeterli ve kaliteli bir altyapı oluşturmaktır. Bu genel hedefin gerçekleştirilmesi, gerek kamu gerekse özel kesimin birbirini tamamlayıcı nitelikte birçok projeyi uyumlu bir şekilde yürütmesine bağlıdır.
Bu projeyle doğrudan hedeflenen Ankara İli’nin muhtelif üç bölgesine kurulacak olan iki sabit, bir mobil merkez aracılığıyla bu bölgede yaşayan halk üzerinde, iyi eğitilmiş bir sağlık ekibi ve yeterli ekipman kullanılarak mide kanseri erken tanısı konusunda uygulamalı bir çalışma yapmak ve çıkan sonuçları bilimsel olarak derlemektir. Proje hedefinin gerçekleşmesi için yapılacak faaliyetlerden üç sonuç çıkması beklenmektedir:
a. Projede görev alacak sağlık personelinin eğitimi,
b. Ankara İli’nin muhtelif üç bölgesinde erken tanı merkezleri kurulması,
c. Bilimsel çalışmalara baz oluşturacak bir veri ve dökümantasyon merkezi oluşturulması.

III. BEKLENEN SONUÇLAR

1. Örnek Model:
Mide kanserinin erken tanısına dönük olacak ve bu alanda örnek bir model ortaya koymayı hedefleyen pilot projeden beklenen faydaların elde edilmesi, aşağıda sıralanan üç temel sonucun ortaya çıkmasıyla sağlanabilecektir.

a. İyi Eğitilmiş Bir Sağlık Personeli Havuzu Oluşturmak: Bu konudaki eğitim genel olarak erken tanı, özelde ise mide kanserinde erken tanı üzerinde yoğunlaşacaktır. Uluslararası standartların yakalanması ve çağdaş gelişmenin en yetkin kaynaklardan elde edilmesi aracılığıyla eğitim sürecinde yabancı eğiticilere ağırlık verilecektir. Ancak, bu eğitim programına katılacak sağlık personelinin bir kısmı aynı zamanda gelecekte aynı konularda başkalarına eğitim verilecek şekilde yetiştirilecek, tıbbi konulara ilave olarak pedagojik ve didaktik bir programa da tabi tutulacaklardır. Böylece, gelecekte yabancı uzman desteği olmadan ülke içinde kaliteli bir eğitim altyapısı kurulmuş olacaktır. Projenin bu boyutu eğiticilerin eğitimi olarak isimlendirilebilir. Sağlanacak eğitim programları, bütüncül bir yaklaşıma sahip olacak, teknik konuların yanı sıra sağlık hizmetlerinin sunumunda halkın sosyo-kültürel koşullarının rolünün, hasta-hekim diyaloğunun önemini, hastaya ve hastalığa çok boyutlu bakma gereğini ve tıbbi etik konularını da içerecektir. Sağlık personelinin eğitiminin tamamlayıcı bir unsuru olarak halkın eğitimine ve biçimlenmesine de ayrıca eğilinecektir. Bu çerçevede, sürekli danışmanlık hizmeti, çeşitli bilgilendirici broşürler ve yaygın eğitim programları gibi yöntemler kullanılacaktır. Hasta-Hekim diyaloğu da halkın bilgilendirilmesinde etkin bir araç olarak değerlendirilecektir.
Ayrıca, projenin amaçlarının sağlık kesimi arasında daha yaygın bir tabana yayılması için kanserde erken tanıya dönük bilimsel yayın faaliyeti yapılacaktır.

b. Ankara İli’nin Heterojen Özellik Taşıyan Nüfus Yapısına Sahip Üç Bölgesinde Mide Kanseri Erken Tanı Merkezi Kurulması ve Gezici Sağlık Hizmeti Sunumu: Bu merkezler, Cerrahi Onkoloji Bilim Dalı yönetiminde ve denetiminde destekleyen kuruluşlar olan vakıflar tarafından gerekli yer (bina, büro ve tefrişat), sekreterya ve işletme yönetimi ile işlevsel hale getirilecektir. Donanım, danışmanlık, eğitim ve sağlık personeli için dış destek aranacaktır. Bu merkezlerde mide kanserinde erken tanı için gerekli uzman grubu ekip anlayışı içinde görev yapacaktır. Ankara İli’ nin iki ayrı bölgesinde sabit merkezlerde halka doğrudan sunulacak hizmetlerin yanı sıra üçüncü bir bölgede hizmeti halka götürecek bir altyapı da oluşturulacaktır. Bu çerçevede, yeterli tıbbi donanıma sahip mobil sağlık hizmeti ile ihtiyaç karşılanacaktır. Hizmetin görüleceği bölgelerde kurulacak merkezler ve gezici sağlık merkezi yoluyla halkın projeye düşük katılması riski de aşılmış olacaktır. Ayrıca bu merkezler aracılığı ile bilimsel çalışmalar teşvik edilecek ve desteklenecek.

c. Proje’nin Uygulanım Sürecinde Elde Edilen Veriler ve Dökümanlar Kullanılarak Vakıflar Bünyesinde Bir Veri ve Dökümantasyon Merkezi Oluşturulması: Uygulama merkezlerinde toplanan veriler ve diğer kaynaklardan elde edilecek bilgi ve dokümanlar sistematik bir şekilde tutulacak ve hizmete sunulacaktır. Genelde erken tanı, özelde mide kanserinde erken tanı konusunda uzmanlaşacak olan bu merkez, sağlık personelinin ve halkın sürekli bilgilendirilmesi ve eğitimi konusunda da gerekli altyapıyı oluşturacaktır.
2. Proje’nin Uygulanacağı Yer ve Hedef Kitle:
Projenin hedef kitlesi iki ana grupta toplanabilir.
a. Projenin uygulanmasında görev alacak olan ve projenin ihtiyaçları doğrultusunda eğitilecek sağlık personeli,
b. Projenin hizmet sunacağı bölgelerde yaşayan insanlar,

a. Birinci Hedef Kitle Olan Sağlık Personeline Yönelik Faaliyetlerin Çerçevesi: Birinci hedef kitle, Cerrahi Onkoloji Bilim Dalı’nda verilecek olan eğitim sonrasında uygulamaya yönelik olarak kurulacak merkezlerde ve gezici sağlık merkezinde görev alacaklardır. Sağlanacak eğitim, projenin ihtiyaç duyacağı değişik alanlardan sağlık personelinin tamamına yönelik tasarlanacak ve eksikliği tespit edilen konular üzerine yoğunlaşacaktır. Diğer bir değişle genel bir eğitim değil hedefe yönelik bir eğitim sunulacaktır. Eğitilecek sağlık personelinin bir bölümü ayrıca pedagojik ve didaktik bir eğitime de tabi tutulacaktır. Böylece gelecekte ülke içinde oluşturulan bir eğitim altyapısı ile projenin eğitim boyutuna sürdürülebilirlik kazandırılmış olacak ve bu konuda yabancı uzman ihtiyacı en alt düzeye inecektir.
Projenin eğitim boyutu sadece doktorlarla sınırlı kalmayacak, projede yer olacak olan bütün sağlık personelini kapsayacaktır. Bu çerçevede sağlık kuruluşu yöneticileri, hemşireler, hasta bakıcılar, eczacılar, laborantlar… vb mesleklerden ekip elemanlarının tümü için gerekli eğitim ihtiyacı belirlenecek ve uygulanacaktır. Projeyi uygulayacak ekipte cerrah, gastroenterolog, radyolog, patolog, moleküler genetikçi, epidemiyolog, istatistikçi olan uzmanlar bulunacaktır.

b. İkinci Hedef Olan Proje’nin Uygulanacağı Bölgelerde Yaşayan Halka Yönelik Faaliyetlerin Çerçevesi: Projenin bu boyutu Ankara İli’nin kır-kent özelliği taşıyan ve heterojen bir nüfus yapısına sahip muhtelif üç bölgesinde uygulamaya konulacaktır. Bu bölgeler: Etlik, Altındağ ve Demetevler’dir. Proje hedefi olarak seçilen bu alanlar seçilirken aşağıdaki kriterlerden hareket edilmiştir.

? Bölge halkının genelde sağlık, özelde ise koruyucu sağlık konusunda eğitim ve bilinç düzeyinin göreceli olarak düşük olması ve bu nedenle bilgilenme ve hizmet ihtiyacının yüksekliği,
? Bölgede yaşayan halkın ülkenin değişik yörelerinden göç etmiş, farklı sosyo-ekonomik seviyelerdeki insanlardan oluşması ve dolayısıyla ülke genelini temsil etme oranının yüksekliği,
? Yönetim merkezine yakın olması nedeniyle değişik bölgelerde yapılacak faaliyetlerin başarılı bir şekilde koordine edilme imkanı,
? Düşük maliyet,
? Yöre belediyeleriyle hizmet anlayışında yardımlaşma imkanı.
Bu bölgelerde sabit merkezler ve mobil hizmet aracılığı ile bir yılda ortalama 15.000 insan taramadan geçirilecek ve elde edilen veriler çağdaş bir kayıt düzeni içinde değerlendirilecektir.
Bu bölgelerde yaşayan halkın sosyo-kültürel ve ekonomik koşulları, uygulamada görev alacak sağlık personeline eğitim programında anlatılacaktır. Böylece bu tür bölgelerde daha yoğun bir şekilde gözlenen hasta-hekim diyaloğu eksikliği giderilmeye çalışılacaktır. Uygulama merkezleri koordineli bir şekilde hafta sonları da dahil olmak üzere tüm gün hizmet sunacak bir şekilde organize edilecektir. Bu şekilde her merkezde ortalama 15-20 insanın mide kanserine dönük olarak taraması yapılacaktır. Tarama esnasında tespit edilecek bütün bulgular düzenli bir kayıt sistemiyle kaydedilecektir. Bu uygulama sürecinde etnik ve bölgesel köken, sosyo-ekonomik seviye, cinsiyet ve yaş grupları gibi kategoriler arasında bilimsel sonuçlara baz oluşturabilecek bir denge gözetilecektir. Yaş grubu olarak 50-70 yaş grubu hedeflenecek, mide kanseri için risk faktörleri dikkate alınacaktır. Bu çalışmalarda insanların şikayetleri, hastalık hikayeleri, risk faktörleri, öz ve soy geçmişleri kaydedilecek, endoskopik yöntemlerle tarama yapılacak, histopatolojik tanı yöntemleri uygulanacak, özelliği olan şahıslarda genetik profil araştırılacaktır.

IV. PROJE’NİN RİSKLERİ VE VARSAYIMLARI

Projenin katkıda bulunacağı genel hedef Türkiye’ de erken tanı konusunda gelişmiş bir kurumsal altyapının oluşmasıdır. Bu genel hedefe ulaşılması, projenin kontrolü dışında birçok benzer çabanın birbirini tamamlar bir şekilde uygulanması ile mümkün olacaktır. Projenin varsayımı bu durumun gerçekleşeceğidir. Proje ile başarılı bir model ortaya konulması sonucunda diğer projeler için de teşvik unsuru sağlanmış olacaktır. Proje bazında bakılırsa halkın yanlış bilgileri ve tutuculuğu yeterli düzeyde katılım sağlanmaması riskini doğurabilir. Bu risk projenin tasarımı dikkate alınarak halkın eğitimi ve gezici hizmet gibi araçlarla aşılmıştır. Son olarak ülkenin genel bürokratik koşullarından gecikme riski söz konusu olabilir. Bu engellerin aşılabilmesi için Cerrahi Onkoloji Bilim Dalı’nın ve destekleyici vakıfların kurumsal gücü ve kamuoyundaki kurumsal imajı ile projenin uygulandığı bölgelerde yerel yönetimler ile iyi ilişkiler projenin uygulanmasını gerçekleştirebilecektir.

V. PROJE’NİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ

Cerrahi Onkoloji Bilim Dalı projenin ilk iki yılında ağırlıklı olarak dış destek alarak uygulama yapacaktır. Bu dönemden sonra proje bütünüyle vakıfların imkanı ve projenin kendi oluşturacağı kaynaklarla sürdürülecektir. Gerekli ekipman ve eğitilmiş personel altyapısının ilk iki yılda oluşturulması nedeniyle, daha sonraki yıllarda maliyetler azalacaktır. Projenin 2007 yılı sonrasında yıllık maliyeti bir milyon dolar civarında olacaktır. Projenin sunacağı hizmetler (erken tanı ve eğitim) 2008 yılından itibaren düşük bir seviyede de olsa fiyatlandırılacak ve bu şekilde projenin en azından kısmen kendisini finanse eder hale gelmesi sağlanacaktır.

VI. PROJE İZLEME VE DEĞERLENDİRME

Dış destek sağlanan kurumla birlikte proje hedefleri yeniden formüle edilecek, daha net ve spesifik hale getirilecek ve objektif olarak ölçülebilir kriterlere (yer, süre, sayı…vb) bağlanacaktır. Ayrıntılı operasyon planı da bu aşamada hazırlanacaktır. Proje izleme ve değerlendirme sürecinde önceden ortaya konan kriterlerden hareket edilecek ve sağlanan gelişmeler ‘Proje Yönetim Grubu’nun hazırlayacağı üçer aylık ve yıllık ‘Proje İzleme Raporları’ ile tespit edilecektir. Ayrıca gerekli görülen hallerde bağımsız denetim kurumlarının değerlendirme hizmetlerine başvurulabilecektir.