Oruç hakkında herşeyi bu sayfada sizlere sunmuş olduğumuz makalede bulabilirsiniz.
Oruç Farsça'daki rûze kelimesinin Türkçeleşmiş şeklidir. Arapça'sı savm ve sıyâmdır. Savm kelimesi Arapça'da "bir şeyden uzak durmak, bir şeye karşı kendini tutmak, engellemek" anlamında kullanılır.
Fıkıh terimi olarak ise, imsak vaktinden iftar vaktine kadar, bir amaç
uğruna ve bilinçli olarak, yeme içme ve cinsel ilişkiden uzak durmak
demektir.
İmsak, Arapça'da, "kendini tutmak, engellemek" anlamına gelir. Orucun
temel unsuru da (rükün) bu anlamdır. İmsak vakti tabiri, dilimizde, oruç
yasaklarından (yeme içme ve cinsel ilişki) uzak durma vaktinin
başlangıcı anlamında kullanılır. İmsak vakti, tan yerinin ağarması
(fecr-i sâdık; bk. Namaz Vakitleri bölümü) vakti olup, bu andan itibaren
yatsı namazının vakti çıkmış, sabah namazının vakti girmiş olur; bu
vakit aynı zamanda sahurun sona erip orucun başlaması vaktidir.
İftar vakti ise, oruç yasaklarının sona erdiği vakit anlamında olup,
güneşin batma vaktidir. Bu vakitle birlikte akşam namazının vakti de
girmiş olur. Gündüz ve gecenin teşekkül etmediği bölgelerde oruç süresi,
buralara en yakın normal bölgelere göre belirlenir.
İmsakin, ikinci fecirle başlayacağı konusunda fakihler arasında görüş
birliği olmakla birlikte, kimi fakihler bu hususta, daha ihtiyatlı
olduğu gerekçesiyle fecr-i sâdıkın ilk doğuş anına, kimileri ise oruç
tutanlar lehine olduğu gerekçesiyle ışığın biraz uzayıp dağılmaya
başladığı zamana itibar edilmesini önermişlerdir.
Âyette orucun başlangıç ve bitiş vakti, mecazi bir anlatımla şöyle
belirtilir: "...Fecrin beyaz ipliği (aydınlığı) siyah ipliğinden
(siyahlığından) ayırt edilecek hale gelinceye kadar yiyip içiniz; sonra,
akşama kadar orucu tamamlayın..." (el-Bakara 2/187).
İmsak vaktinden iftar vaktine kadar yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak
durmanın bir amacı olmalı ve bu iş bilinçli olarak yapılmalıdır. Bu amaç
ve bilinç, orucun Allah rızâsı için tutuluyor olmasıdır ki kısaca
"niyet" tabiri ile anlatılır. Bu amaç ve bilinç olmadığı zaman, meselâ
imkân bulamadığı için veya perhiz, rejim, zindelik gibi başka amaçlar
için bu üç şeyden (yeme, içme, cinsel ilişki) uzak durmak oruç olarak
değer kazanmaz.
Oruç, Peygamberimiz'in hicretinden bir buçuk sene sonra şâban ayının
onuncu günü farz kılınmış olup, İslâm'ın beş şartından biridir.
Peygamberimiz bu hususu "İslâm beş şey üzerine kurulmuştur: Allah'tan
başka Tanrı olmadığına ve Muhammed'in O'nun kulu ve elçisi olduğuna
tanıklık etmek; namaz kılmak, zekât vermek, ramazan orucunu tutmak ve
gücü yetenler için Beytullah'ı ziyaret etmektir (hac)" diyerek
bildirmiştir (Buhârî, "Îmân", 34, 40; "İlim", 25; Müslim, "Îmân", 8).
Orucun farz kılındığını bildiren âyetler de şunlardır:
"Ey iman edenler! Sizden öncekilere olduğu gibi, size de oruç tutma
yükümlülüğü getirilmiştir; bu sayede kendinizi koruyacaksınız. Oruç
sayılı günlerdedir. İçinizden hasta veya yolculukta olanlar başka
günlerde tutabilirler; hasta veya yolcu olmadığı halde oruç tutmakta
zorlananlar ise bir fakir doyumluğu fidye vermelidir. Daha fazlasını
veren, kendine daha fazla iyilik etmiş olur; fakat yine de, eğer
bilirseniz, oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır" (el-Bakara
2/183-184).
Oruç tutmak, diğer ibadetlere nazaran biraz daha sıkıntılı olduğu için
Allah, orucun farz kılındığını bildirirken, psikolojik rahatlatma
sağlayacak ve emre muhatap olan müslümanların yüksünmesini engelleyecek
bir üslûp kullanarak, oruç tutmanın önceki ümmetlere de farz kılındığını
belirtmesi yanında, ayrıca orucu daha sıkıntılı hale getirmesi muhtemel
iki durumu (hastalık ve yolculuk) oruç emrinin hemen peşinden geçerli
mazeret olarak zikretmiştir. Bu üslûp, meselâ öteki ümmetlerde de
bulunduğu anlaşılan namaz için kullanılmamıştır.
Oruç riyânın en az karışacağı bir ibadet olduğu için sevabı en fazla
olan ibadetlerden sayılmıştır. Peygamberimiz'den nakledildiğine göre,
orucun bu yönüne ilişkin olarak Allah, "Oruç benim içindir; onun
karşılığını ben vereceğim" (Buhârî, "Savm", 2, 9; Müslim, "Sıyâm", 30)
buyurmuştur. Bu bakımdan oruç tutmanın sevap olarak karşılığı oldukça
yüksektir. Cennetin özel olarak oruç tutanların girmesi için ayrılmış
bulunan "reyyân" adlı kapısından girme hakkı (Buhârî, "Savm", 4) bu karşılığın mukaddimesi sayılmıştır.
Oruç, nefsin isteklerinden iradî olarak uzak durma olması yönüyle bir
irade eğitimine, açlık ve susuzluğun verdiği sıkıntıya dayanma yönüyle
de bir sabır eğitimine dönüşmektedir. İnsanın hayatta başarılı
olabilmesi için irade hâkimiyeti ve güçlükler karşısında dayanabilme
gücü de önemli bir role sahiptir. Nefsin isteklerinin kontrol altına
alınmasında, ruhun arındırılıp yüceltilmesinde oruç etkili bir yoldur.
Bu orucun değişik biçimlerde de olsa hemen bütün din ve kültürlerde
riyâzet ve mücâhede yolu olarak mevcut olmasını da açıklar.
Toplumsal hayatta huzursuzluklara yol açan taşkınlıklar, büyük ölçüde
insanın hayvanî yönünü tatmin eden maddî zevklere düşkünlükten
kaynaklanır. Maddî zevk deyince de akla, yeme içme ve cinsel ilişki gibi
zevkler gelir. İşte oruç, insanı maddî zevk ve şehvetler peşinde
koşturan, dolayısıyla da, Allah'ın haklarına riayet edemediği için
kendisine zulmetmesine, insanların haklarına riayet edemediği için
onlara zulmetmesine sebep olan nefs-i emmâreyi teskin etmenin de bir
ilâcı, aşırılıkları törpülemenin bir çaresidir.
Oruç, yoksulların durumunu daha iyi anlamaya, dolayısıyla onların sıkıntılarını giderme yönünde çaba sarfetmeye de vesile olur. "Tok, açın halinden anlamaz" atasözü de bunu ifade eder.
Orucun, dinimizde önemli bir yeri olan sabır konusuyla irtibatı da
burada hatırlanmalıdır. "Namaz ve sabırla yardım isteyin" (el-Bakara
2/153) ve "Sabredenlere ecirleri hesapsız olarak tastamam verilir" (ez-Zümer 39/10) gibi âyetler, "Oruç sabrın yarısıdır" (Tirmizî, "Da`avât", 86)
diyen ve orucun Allah için olup mükafâtını da kendisinin hesapsız
olarak vereceğini bildiren hadislerin ortak anlamı, orucun sabır
boyutunu ve bunun fazilet ve sevabının yüksekliğini anlatır.
Bütün bunlara ilâveten orucun sağlık açısından pek çok yararları
bulunduğu da uzman hekimler tarafından ifade edilmektedir. Ramazan orucu
zahiren bakıldığında, bir yıl boyunca çalışan vücut makinesinin
dinlenmeye ve bakıma alınması gibidir. Oruç, özellikle mide ve sindirim
organlarının dinlenmesi için iyi bir moladır.
Oruçla ilgili olarak ilki kutsî hadis olmak üzere Peygamberimiz'in bazı sözleri şöyledir:
"Her bir iyilik için on mislinden yedi yüz misline kadar karşılık
olabilir; fakat oruç başkadır. Çünkü oruç benim içindir ve onun ecrini
ben vereceğim" (Müslim, "Sıyâm",164; Nesaî, "Sıyâm", 42).
"Kim iman ederek ve sevabını Allah'tan umarak ramazan orucunu tutarsa önceki günahları affedilir" (Buhârî, "Savm", 6).
"Canımı elinde tutan Allah'a yemin ederim ki; oruçlunun ağız kokusu,
Allah katında misk kokusundan daha hoştur; Allah der ki: Ağzı kokan şu
kul şehvetini, yemesini, içmesini benim için terkediyor. Mademki sırf
benim için oruç tutmuş, o orucun ecrini ben veririm" (Buhârî, "Savm", 9;
Müslim, "Sıyâm", 164).
"Oruçlu için birisi iftar ettiği vakit, öteki Rabbi ile karşılaştığı vakit olmak üzere iki sevinç vardır" (Buhârî, "Savm", 9).
"Oruç bir kalkandır" (Buhârî, "Savm", 9; Tirmizî, "Îmân", 8).
Rivayet edildiğine göre saçı başı dağınık bir adam Hz. Peygamber'e gelerek,
-"Ey Allah'ın elçisi! Allah'ın beni yükümlü tuttuğu orucun miktarını
söyle" demiş, Peygamberimiz "Ramazan ayını oruçlu geçir" buyurmuş, adam
bu defa "Bunun dışında başka oruç tutmam gerekiyor mu?" diye sormuş,
Peygamberimiz de "Hayır, yükümlü olduğun başka oruç yoktur. Fakat,
nâfile olarak tutabilirsin" cevabını vermiştir. Adam aynı şekilde
sorularına devam ederek zekât, namaz ve hac konusunda bilgiler aldıktan
sonra "Sana ikramda bulunan Allah'a yemin olsun ki, bu söylenenlerden
fazla bir şey de yapmam, eksik de bırakmam" diyerek çekip gitmiş,
Peygamberimiz de arkasından şöyle söylemiştir: "Şayet dediğini yaparsa
bu adam kurtulmuştur" (Buhârî, "Savm", 1; Müslim, "Îmân", 9).
Ramazan ayında takviye olarak kullanacağınız %100 bitkisel ürünleri görmek için tıklayın..
CİNSEL ÜRÜNLER
