Alışveriş Sepeti
Okuduğunuz makale ile ilgili aklınıza takılan sorular için uzman kadromuz hizmetinizde.

Sorunuzu sorun, uzman kadromuz sorunuzun cevabını hemen e-posta adresinize göndersin.
Uzmana Sor
Çocuklarda Müzik Eğitimi

Çocuklarda Müzik Eğitimi

 

Çocuklarda Müzik Eğitimi hakkında öncelikle bilinmesi gerekenler

 

Çocuklarda müzik eğitiminin önemi hakkında...  Çocuklarda amipli dizanteri sebepleri, çalma alışkanlığı sebepleri ve tedavisi, popo kaşıntıları, Diş dolgusu ve küçük yaşta müzik eğitimi hakkında tüm merak ettikleriniz ve bitkisel tedavi yöntemleri bu makalemizde yer almaktadır. 

 

Çocuk hastalıklarının tedavisine yardımcı aynı zamanda gelişimlerinde faydalı olan %100 bitkisel ürünlerimizi görmek için tıklayınız.

 

Müzik eğitiminin çocuk gelişimine etkilerinden söz etmek demek, öncelikle “müzik-çocuk gelişimi” ikilisi arasında bir korelasyon olduğu denencesini savunuyor olmak  anlamına gelmektedir. Bu denenceyi  destekleyen temel sayıltı ise, müziğin insan yaşamında belirli bazı işlevleri olduğudur.

Müziğin işlevleri, özü bakımından estetik temelli olup, bireysel, toplumsal, kültürel, ekonomik, eğitimsel nitelikler taşır. İşlevlerinin insan yaşamındaki yeri ve önemi nedeniyledir ki, müzik, insanlık tarihinin en eski çağlarından beri, hem çok etkili bir eğitim aracı, hem de çok önemli bir eğitim alanıdır. (Uçan, 1994)

Müziğin temel eğitimindeki ilk amaç, çocukta müzik  sevgisini  uyandırmak, hayal dünyasında müzik imgesini geliştirmek, ritim duygusunu ve kulak duyarlılığını kesinleştirmektir. (Pamir)

Müziği seven çocuk insanı sever, toplumu sever, yaşamı sever, eşsiz bir ruh gücü ve zenginliği kazanır. Eflatun’un da dediği gibi, estetik eğitim, ahlak eğitimini de etkiler. W.Shakespare’nin Venedik Taciri adlı oyununda “Kendinde müzik olmayan, seslerin Tatlı ahenginden heyecan duymayan insan, hinlik ve hırsızlık için yaratılmıştır. Onun ruhu geceden daha karanlık, tutkuları cehennemden daha karadır. Böyle bir insana güvenmeyiniz!” diyen sözlerinden de yola çıkarak,  insan ruhunun güzelliklerin yüceltebileceğini vurgulamak gerekir. Müzik bir güzellik ve eğitim aracıdır; insanı yumuşatarak geliştirir. (Yönetken, 1993)

Sanat, “yeterli ve amacına uygun müzik eğitimi almış bireylerden oluşan, sanat kültürü almış aydınlara sahip” toplumlarda rahat soluk alır ve gelişebilir. Avrupa’da müzik sanatı son yüzyılındaki büyük gelişimini geniş ölçüde okul müzik eğitimi ve öğretimine borçludur. (Yönetken, 1993)

2. YÖNTEM

Bu araştırma betimsel bir alan araştırmasıdır ve  evrenini, “müzik eğitiminin yararları”, örneklemini “müzik eğitiminin çocuk gelişimindeki etkileri”, oluşturmaktadır.

Bu araştırmanın konusu ve kapsamı gereği, “yazımlanmış” ve “yazımlanmamış” veri kaynaklarının her ikisinden de yararlanılmıştır.2 Bilir kişilerin görüşlerinin alınması kapsamında elde edilen bilgilerden ve konuyla ilgili olarak yararlanılan İngilizce yazılmış/İngilizce’ye çevrilmiş/Türkçe’ye çevrilmiş kaynaklardan elde edilen veriler bulgular bölümünde kullanılmıştır.

3. BULGULAR VE YORUM

3. 1. Çocuğun Gelişiminde Olumlu Etkilere Sahip Olabilmesi İçin Müzik Eğitiminde Bulunması Gereken Nitelikler

Suzuki’ye göre, çocukların pek çok yeteneğinin3 kendi yapılarının bir parçası haline gelene dek geliştirilmesi gerektiği açıktır. Ancak okullardaki müfredat öğrenmenin bu temel kuralını göz ardı ederek, bireysel farklılıklarsa hiç düşünülmeyerek uygulanmaktadır. Çocuklar günlük  olarak, sürekli zorluğu artan materyaller öğrenmeye zorlanmakta ve bazıları bu hıza yetişemeyerek cesaret kırıklığı yaşamakta, engellenmiş olmaktadırlar.(Erman, 2000)

Kendi ülkemizden bir örnek vermek gerekirse, MEB müzik ders programlarının hedefinin, uygar insan yetiştirmede çocuğu ya da genci her yönüyle tamamlamak amacıyla kulağını, sesini, zevkini eğitmek ve ona genel bir müzik kültürü kazandırmakla beraber, müzikal yönden diğerlerinden farklı yeteneklere sahip olan öğrencilerin saptanması ve yönlendirilmesi gibi, baştaki hedefi bütünleyen yeni düşünce ve yaklaşımları da içermesi gerekir. (Tufan, 1992)

Bu bağlamda; hem bireysel hem toplu çalışma imkanı veren müzik dersleri, çocukların içinde bulundukları yaşa, çevreye ve kendi kişilik yapılarına göre farklı  öğrenme ve gelişme özellikleri gösterdikleri göz önüne alınarak yapılmalıdır. Özel eğitim söz konusu ise, bireysel  farklılıkların gözlemlenmesi ve özellikle başlangıç derslerinde çocuk hakkında  ön fikirler oluşturmamızı sağlayan kendine özgü öğrenme-kavrama becerisi, bedensel-zihinsel uyum özellikleri, var olan müziksel yeteneğinin düzeyi ve bu düzeyin gelişim hızı doğrultusunda ona en uygun yöntemlerin, konu sıralamasının, ders süresi ve yoğunluğunun belirlenmesi çok önemlidir.

Müziğin temel eğitimindeki ilk amacın çocukta müzik  sevgisini  uyandırmak, hayal dünyasında müzik imgesini geliştirmek olması nedeniyle, başlangıçta derslerin önemli bir bölümü müzikli oyunlarla çocuğun kendini ifade edebileceği  ve zevk alabileceği biçimde düzenlenmelidir. Çocukların severek ve kolayca öğrenebileceği hem de günlük yaşamında var olan ezgileri içeren kitaplar seçilmeli, çeşitli çalgılar (özellikle Orf çalgıları) gibi öğrenmeyi destekleyici görsel materyaller kullanılmalıdır. Bu tür materyaller sayesinde alana özgü teorik bilgilerin sıkmadan ve somuttan-soyuta ilkesi korunarak verilebilme şansı da doğacaktır.

Kaliteli bir eğitimde olması gereken bir başka nitelik de, hayata geçirmedir (yaşantıya katma). Çocuğun günlük yaşamdan kopuk olmayan şarkıları öğrenmesi buna bir örnek oluşturabileceği gibi, gurup içindeki etkinlikler de önemli bir yaşantıya katma biçimidir. Kişinin, emsallerini gözlemlemesi ve deneyimlerini paylaşması yaptığı işin toplumsal değerini ve işlevini  anlamasına yardımcı olur. Bu etkinlikler okulda koro ile dinleti sunumları ve bireysel konserler verme ya da izleme biçiminde  olabilir.

İyi bir eğitim her şeyden önce çocuğun “hazır bulunuşluk” düzeyine bağlıdır. Yani iyi motive edilmiş bir çocuk / çocuk gurubu, gelişim yoluna doğru adımla başlamıştır denilebilir.  Burada, olumlu bir pekiştireç olan “övgü”nün de müzik derslerinde yer alması gereken bir konu olduğunu vurgulamak gerekir. Klasik eğitimin vazgeçilmez bir öğesi olan “pekiştireç kullanımı”, her ne kadar bir yargı bildirdiği ve oto-kontrolü gerilettiği gibi gerekçelerle çağdaş eğitim yaklaşımlarında tercih edilmiyor olsa da, özellikle okul öncesi ve ilk öğretimde kontrollü biçimde kullanılmasının yararları vardır. Yerinde ve uygun bir dille kullanılan her tür pekiştireç öğrenmede motivasyonu sağlayabilir.  Örnek olarak, pekiştireç olarak kullanıldığında  “övgü” nün motivasyondaki büyük etkisi tartışmasızdır ve bu basitçe şu cümleleri değiştirerek bile sağlanabilir:

Yanlış yapıyorsun(uz) : “ Böyle olduğundan emin misin(iz)?”(OTOKONTROL)

Ne öğrettiğimi anlamamışsın(ız) : “ Bu konuyu yeniden ele alalım ve tekrar deneyelim” (DÜZELTME)

Eh...bu bir şeye benzedi :  “İyi! Daha iyisini de yapabileceğine(ize) inanıyorum! (TEŞVİK)

Olmadı : “Güzel, daha da güzelini yapmayı zamanla öğreneceksin(iz)”  (TAKDİR)

Son olarak, sağlıklı, huzurlu, başarılı, mutlu çocuklar yetiştirmek için en önemli vitaminin SEVGİ olduğunu hatırlayarak, müzik eğitiminin bir sevgi aktarımına sahip olması gerektiğini de vurgulamak gerekir.

3. 2. Müziğin Çocuk Gelişimindeki Etkileri

Müziksel yetenek seviyeleri ne olursa olsun, her çocuğun hayatında müzik vardır ve her çocuk müzikle ilgili en az bir etkinliği yaşamına katmaktan keyif alacaktır. Bireysel olarak ya da toplu biçimde çalgı çalmak / şarkı söylemek,  dans etmek, müzik dinlemek bu etkinliklerden bazılarıdır. Çocuğu bunlardan kendisini en iyi ifade edebileceği hangisi ise ona yönlendirmek ve genel bir müzik sevgisi, beğenisi kazandırmak özellikle okul öncesinde başlanılması gereken eğitim hizmetlerindendir ve hem uzman eğitimcilere hem ailelere sorumluluk düşmektedir.

Müziğin, çocuğun gelişimine etkileri, çocuğun müziksel becerilerinin  geliştirilmesi ve müzik eğitimi yoluyla müzik dışı becerilerinin de geliştirilmesi olmak üzere iki yönlü düşünülmelidir.

3. 3. Müziğin, Çocuğun Duygusal ve Sosyal Gelişimine Etkisi

Her çocuğun, özellikle kendisini en iyi ifade edebileceği müziksel etkinlik türünde gurupla çalışması kuşkusuz onun sosyalleşmesinde çok önemli bir yere sahiptir. Örneğin, gurupla söyleme, sesini kullanmayı ve denetlemeyi keşfedeceği, uyum becerisini geliştireceği, işbirliğine dair disiplin kazanacağı türden bir etkinlikken; bireysel çalgı çalması enerjini olumlu yönlendirebileceği, kişisel doyum sağlayabileceği ve ritim-melodi duygusunu geliştirebileceği türden bir etkinliktir.

Benzer biçimde, çocukların müzik duygusunun gelişiminde sürekli dinleme önemli yer tutar. Bu nedenle derslerde sıklıkla canlı ya da herhangi bir kayıttan dinlemeye zaman ayrılabilir. Bunun ev yaşantısı içinde sürdürülmesinin önemi de büyüktür. Ancak dinleme günlük bir alışkanlık olarak ele alınmalı, çocuk oturup dinlemeye zorlanmamalıdır. Örneğin yemek yerken, oyun oynarken ya da uyumak için yattığında...

Sanılanın tersine, çocuk aynı müziği sıklıkla dinlemekten sıkılmaz ve dinleme olumlu bir öğrenme sağlar. (Tabi, tekrarlar hakkında şikayet edildiğini duymaz yani böyle bir olumsuz öğrenme ile karşı karşıya kalmazsa!!!) Özel eğitim söz konusu ise, çocuğun dinlemesi için seçilen eserlerin içinde ileride çalacağı / söyleyeceği parçaların olması o parçaları öğrenirken hiç duymadığı bir parçadan kat be  kat kısa sürede sonuca ulaşmasını da sağlayacaktır.

Müzik dinleme etkinliğinde dikkat edilmesi gereken nokta, dinlenilecek müziklerin seçimidir. Yapılan seçimler, çağdaş ve gelişmeye açık nitelikte çalışmaları, çeşitli türleri / formları / ses sistemlerini, hem evrensel hem ulusal ve hem sanat hem halk müzik örneklerini içermelidir.

Çocuklara müzik öğretimini verenlerin raporları, diğer bir çok faydayı müzik öğretimi ile ilişkilendirmektedir. Duke, Flowers ve Wolf (1997), ailelerin ve piyano eğitmenlerinin, piyano öğretiminin çocukların “disiplin, adaptasyon, rahatlama yeteneği, öz-güven4 sorumluluk, kişisel düşünce” gibi kişilik özelliklerinin gelişiminde etkili olduğuna ve öğrencinin yaşamdan aldığı zevki arttırdığına inandıklarını bulmuşlardır. Piyanistin kişilik özellikleri üzerine yapılan ender araştırmalar (Kemp, 1996) bu inanışların deneysel kanıtlarla desteklenebilirliğini öne sürmeyi mümkün kılmaktadır.

Spychiger’in araştırmasına ve “ Mozart IQ Artışı Sağlar” adlı çalışmanın sonuçlarına dayanılarak şunlar söylenebilir: Daha fazla müzik eğitimi alan çocuklar, öğretmenleri ile daha işbirlikçi ve arkadaşları ile daha dostça ilişkiler içindedirler. Ayrıca,  çocuklar birlikte müzik yaparlar ve  şarkı söylerlerse, birbirlerini dinlemeyi daha kolay öğrenirler. Çünkü rekabetçi  davranışlar müzik yapmakla uyuşmamaktadır. (Edwards, 1997)

3. 4. Müziğin, Çocuğun Bedensel ve Psiko-Motor Gelişimine Etkisi

Seslerin doğumundan itibaren çocuğu devinimlere yönlendirdiği bilinmektedir. Şarkılardaki soluk belirteçlerine göre nefes alma, solunum kontrolünü ve akciğer gelişimini sağlayabileceği gibi; çalgılarla çalışma, hem büyük ve küçük kasların gelişimini hem psiko-motor gelişimini olumlu etkiler. Bu etkinliklerin gurup içinde sürmesi gelişimi hem hızlandırır hem de iletişim becerilerine yeni bir pencere açar.

3. 5. Müziğin Çocukta Dil Gelişimine Etkisi

İnsan doğuştan dil ve konuşma yeteneğiyle doğar. Önce çevresindeki sesleri dinler, bunları anlamaya ve benzerini çıkarmaya çalışır. Ardından kendisini anlatmak ve çevresini anlamak için sözcükleri kullanarak cümleler kurar. Sesler, çocuğun dış dünya ile ilk iletişim aracıdır.

Çocukta dil gelişimi okul öncesinde gerçekleşir.5Bu gelişimi destekleyen en güzel araç şarkılar ve tekerlemelerdir. Sözleri, dili ve duyguları geliştirici olan, ezgileri uygun ses aralığında yazılmış, söz-müzik cümleleri uyumlu (prozodisi başarılı),  doğru cümlelemeler, doğru vurgulamalarla söyletilen şarkılar ve tekerlemeleri, 6 yaştan sonra örgün eğitimde “yazma” öğrenimi izler. Burada, öğretmenin diksiyonu vb. çok önemlidir çünkü o bir modeldir. (Seyrek&Sun, 19??)

Müziğin, dil gelişimini hedefleyerek bir öğretim aracı olarak kullanılmasında, dildeki ve müzikteki bilişsel süreçlerin karşılaştırılması sonucu saptanan benzerliklerden de bilinçli biçimde yararlanılabilir.6

“Müzik eğitimi işitsel temporal işlemleri kuvvetlendirerek, sözel becerilerin gelişimini dolaylı yoldan etkiler” şeklindeki hipoteze dayalı bir araştırmalarında Jakobson, Cuddy, Kilgour (2003); işitsel temporal işlemlerin kuvvetlenmesinin, hızla değişen akustik olaylardaki çok ince ayrımları fark edebilme şeklinde gerçekleştiğini ortaya koymuşlardır. Müziksel algı  ve sözel algı bağlantısı, sağdan çok sol lobda etkili çimde gelişmektedir. Dahası, deneklerle yapılan önceki çalışmalarda işitsel temporal işlemlerin gelişimi- sözel ayırt etme becerisi- dili anlama becerisi  arasında anlamlı bir bağlantı olduğu anlaşılmıştır. Tüm bu çalışmalardan anlaşılmıştır ki, müzisyenlerde işitsel temporal işlemlerin gelişmesi, diğer insanlardan farklı biçimde sözel bellek becerilerinin de öne çıkması-artmasına yol açmaktadır.

Müzisyenlerde sözel belleğin performansındaki bu artış, müzik eğitiminin işitsel işlemlerden sorumlu temporal lobu geliştirmesi yolu ile gerçekleşmektedir:

1. Bilişsel algı ve işlemler müzik eğitimi ile güçlenmektedir.

2. Bu ise, sol beyinde yer alan işitme bölgesinin nöronlarındaki plastik (geri dönebilir-2 yönlü esnekliği olan)  değişimler yoluyla gerçekleşmektedir.

Bu değişimlerde, bireyin kaç yaşında eğitime başladığı önem taşımaktadır çünkü beynin işlevsel ve yapısal karakteristikleri  yaşa göre biçimlenmektedir. (Bu anlamda 7 yaş sonrası biraz şanssız bir durum oluyor.) (Jakobson, Cuddy, Kilgour, 2003)7

İsviçre Fribourg Üniversitesi Elemanı psikolog Maria Spychiger’a göre, okulda daha çok müzik eğitimi alan çocukların dil öğrenme yetenekleri normal eğitim görenlere göre daha çok gelişmektedir. Spychiger’ın araştırmasında, yaşları 7 ve 15 arasında değişen çocukların bulunduğu 70 sınıfın yarısına, matematik ve dil derslerinden artan zamanlarda, haftanın 5 günü fazladan 45 dakika müzik eğitimi verilmiş, diğer yarı müzik derslerini  haftada 1-2 saat almayı sürdürmüştür. 3 yıl sonunda değerlendirilen veriler, fazladan ders alan çocukların dil derslerinde daha başarılı olduklarını gösterirken, daha az müzik eğitimi alan kontrol gurubu çocuklarının matematik başarıları ile fark oluşmadığı saptanmıştır.  

 

Bu Makaleler İlginizi Çekebilir
Bunlar İlginizi Çekebilir
Yorumlar Konuya Yorum Yapın

Konu ile ilgili düşüncelerinizi paylaşın.

Diğer Makaleler
  • Çocuklarda İnat
  • Çocuklarda Kaka Tutma
  • Uzun Vadeli Hasarlar
  • Çocuklarda Salya
  • Çocuklarda Kalp Üfürmesi
  • Çocuklarda Besin Alerjisi
  • Çocuklarda Geğirme
  • Çocuklarda Diş Apsesi
  • Çocuklarda Et Beni
  • Çocuklarda Diş Sararması
  • Çocuklarda Erken Kıllanma
  • Çocuklarda Sümük Yeme
  • Çocuklarda Gözde Çapaklanma
  • Çocuklarda 3 Yaş
  • Çocuklarda Davranış Bozukluğu
  • Çocuklarda Ateş Düşürme
  • Çocuklarda Kaka Yapamama
  • Çocuklarda Bağırsak Enfeksiyonu
  • Çocuklarda Aşırı Terleme Nedenleri
  • Çocuklarda Astım Belirtileri
  • Çocuklarda Beze
  • Çocuklarda Kemik Gelişimi
  • Çocuklarda Astigmat
  • Çocuklarda Diyabet Belirtileri
  • Çocuklarda Kilo Alamama
  • Çocuklarda Soğuk Terleme
  • Çocuklarda İnmemiş Testis
  • Çocuklarda Boy Kısalığı
  • Çocuklarda Öğrenme Güçlüğü
  • Çocuklarda Dil Yarası
  • Çocuklarda Tansiyon Değerleri
  • Çocuklarda Ritim Bozukluğu
  • Çocuklarda Tikler
  • Çocuklarda Burun Kaşıntısı
  • Çocuklarda Beyin Tümörü
  • Çocuklarda Amipli Dizanteri
  • Çocuklarda Popo Kaşıntısı
  • Çocuklarda Bağırsak Tembelliği
  • Çocuklarda Aft Tedavisi
  • Çocuklarda Öfke Kontrolü
  • Çocuklarda Kulak Kızarması
  • Çocuklarda Büyüme Eğrisi
  • Çocuklarda Kabakulak Belirtileri
  • Çocuklarda Kreş Yaşı
  • Çocuklarda Beta Virüsü
  • Çocuklarda Pipi Şişmesi
  • Çocuklarda Dikkat Sorunu
  • Çocuklarda İştahsızlık
  • Diş Eti Çekilmesi Ve Diş Sallanması
  • Radyasyon Işığı Tekniği Güvenilir Midir?
  • Hasta Bir Çocuğun Bakımı
  • Yenidoğanın Ağlaması
  • Dağda Tatil
  • Erkekliğe Geçiş
  • Bağışıklık Sistemini Güçlendirmek İçin Yapmanız Gerekenler
  • Çocuklarda Öksürme
  • Çocuklarda Enfeksiyon
  • Çocuklarda Grip
  • Çocuklarda Soğuk Algınlığı
  • Çocuklarda Boğaz Enfeksiyonu
  • Çocuklarda Yüksek Ateş
  • Çocuklarda Alerji
  • Çocuklarda Terleme
  • Çocuklarda Boğaz İltihabı
  • Çocuklarda Hırıltı
  • Çocuklarda Kabız
  • Çocuklarda Beslenme
  • Çocuklarda Akıntı
  • Çocuklarda Baş Ağrısı
  • Çocuklarda Demir Eksikliği
  • Çocuklarda Uyku Düzeni
  • Çocuklarda Uyku
  • Çocuklarda Uyku Problemleri
  • Çocuklarda Uyku Sorunu
  • Çocuklarda Uyku Problemi
  • Çocuklarda Kulak Ağrısı
  • Çocuklarda Kusma Nedenleri
  • Çocuklarda Kaşıntı
  • Çocuklarda Ağız Kokusu
  • Çocuklarda Kusmak
  • Çocuklarda Kilo
  • Çocuklarda Boy
  • Çocuklarda Kilo Boy
  • Çocuklarda Kilo Tablosu
  • Çocuklarda Boy Tablosu
  • Çocuklarda Boy Gelişimi
  • Erkek Çocuklarda Boy
  • Çocuklarda Boy Grafiği
  • Çocuklarda Kilo Cetveli
  • Çocuklarda Boy Cetveli
  • Çocuklarda Gözde Çapaklanması
  • Çocuklarda Fıtık
  • Çocuklarda Gaz Sancısı
  • Çocuklarda Burun Kanamaları
  • Çocuklarda Eğitim
  • Çocuklarda Büyüme
  • Çocuklarda Zeka
  • Çocuklarda Pişik
  • Çocuklarda Şeker
  • Çocuklarda Su Çiçeği
  • Çocuklarda Pamukçuk
  • Çocuklarda Hıçkırık
  • Çocuklarda Epilepsi
  • Çocuklarda İştah
  • Çocuklarda Diş Çıkarması
  • Çocuklarda Diş Çıkarma
  • Çocuklarda Gaz
  • Çocuklarda Diş
  • Çocuklarda Gelişme
  • Çocuklarda Tansiyon
  • Çocuklarda Davranış
  • Çocuklarda Konuşma
  • Çocuklarda Gelişim
  • Çocuklarda 2 Yaş
  • Çocuklarda Göz
  • Çocuklarda Sünnet
  • Çocuklarda Penis
  • Çocuklarda Aşı
  • Çocuklarda Dikkat
  • Çocuklarda Korku
  • Çocuklarda Kaka
  • Çocuklarda Tuvalet
  • Çocuklarda Nezle
  • Çocuklarda Mide Bulantısı
  • Çocuklarda Kusmanın Nedenleri
  • Çocuklarda Kulak İltihabı
  • Çocuklarda Kalça Çıkığı
  • Çocuklarda Öksürük Nedenleri
  • Çocuklarda Burun Akıntısı
  • Çocuklarda Göbek Fıtığı
  • Çocuklarda Kasık Fıtığı
  • Çocuklarda Antibiyotik
  • Çocuklarda Özgüven
  • Çocuklarda Ağlama
  • Çocuklarda Davranış Bozuklukları
  • Çocuklarda Göz Kayması
  • Çocuklarda Egzema
  • Çocuklarda Gaz Problemi
  • Çocuklarda Gaz Sorunu
  • Çocuklarda Yürüme
  • Çocuklarda Bacak Ağrısı
  • Çocuklarda Cinsel Gelişim
  • Çocuklarda Obezite
  • Çocuklarda Tırnak Yeme
  • Çocuklarda Üşütme
  • Çocuklarda Bronşit Belirtileri
  • Çocuklarda Görülen Hastalıklar
  • Çocuklarda İştah Açıcı
  • Çocuklarda Havale
  • Çocuklarda Balgamlı Öksürük
  • Çocuklarda Ateş Düşürmek
  • Çocuklarda İştah Açıcı
  • Çocuklarda Dil Gelişimi
  • Çocuklarda Gelişim Tablosu
  • Çocuklarda Testis
  • Çocuklarda İletişim
  • Çocuklarda Zatürre
  • Çocuklarda Geniz Akıntısı
  • Çocuklarda Mantar
  • Çocuklarda Dikkat Dağınıklığı
  • Çocuklarda Balık Yağı
  • Çocuklarda Kilo Hesaplama
  • Çocuklarda Aşılama
  • Çocuklarda Mide Üşütmesi
  • Çocuklarda İdrar Kaçırma
  • Çocuklarda Psikoloji
  • Çocuklarda Zeka Gelişimi
  • Çocuklarda Tik
  • Çocuklarda Kızamık
  • Çocuklarda Spor
  • Çocuklarda Uyku Sorunları
  • Çocuklarda Üfürüm
  • Çocuklarda Tüylenme
  • Çocuklarda Aşı Takvimi
  • Çocuklarda Diş Gıcırdatması
  • Çocuklarda Diş Gıcırdatma
  • Çocuklarda Diş Tedavisi
  • Çocuklarda Kilo Alımı
  • Çocuklarda Öksürük İçin
  • Çocuklarda Otizm
  • Çocuklarda Genizeti
  • Çocuklarda Sinir
  • Çocuklarda Bademcik
  • Çocuklarda Parmak Emme
  • Çocuklarda Balgam Sökücü
  • Çocuklarda Epilepsi Belirtileri
  • Çocuklarda Kuru Öksürük
  • Çocuklarda Aşırı Terleme
  • Çocuklarda Farenjit
  • Çocuklarda Boğaz Ağrısı
  • Çocuklarda Ateşlenme
  • Çocuklarda Antibiyotik Kullanımı
  • Çocuklarda Kanser
  • Çocuklarda Depresyon
  • Çocuklarda Nabız
  • Çocuklarda Şaşılık
  • Çocuklarda Kolestrol
  • Çocuklarda Titreme
  • Çocuklarda Döküntü
  • Çocuklarda Alerji Tedavisi
  • Çocuklarda Ateş Düşürücü
  • Çocuklarda İştahsızlık Nedenleri
  • Çocuklarda Kansızlık Tedavisi
  • Çocuklarda Konuşma Bozuklukları
  • Çocuklarda Gelişim Geriliği
  • Çocuklarda Uyku Bozuklukları
  • Çocuklarda Uyku Bozukluğu
  • Çocuklarda Sağlıklı Beslenme
  • Çocuklarda İdeal Kilo
  • Çocuklarda Aft
  • Çocuklarda Şiddet
  • Çocuklarda Geç Konuşma
  • Çocuklarda Kurt
  • Çocuklarda İshal
  • Çocuklarda Verem
  • Çocuklarda Diş Ağrısı
  • Çocuklarda Diş Çürümesi
  • Çocuklarda Diş Sağlığı
  • Çocuklarda Diş Çıkması
  • Çocuklarda Azı Dişleri
  • Çocuklarda Azı Dişi
  • Çocuklarda Diş Çürüğü
  • Çocuklarda Tuvalet Alışkanlığı
  • Çocuklarda Kan Değerleri
  • Çocuklarda Dengeli Beslenme
  • Çocuklarda Kan Şekeri
  • Çocuklarda Diyet
  • Çocuklarda Göz Morluğu
  • Çocuklarda Büyüme Gelişme
  • Çocuklarda Yalan
  • Çocuklarda Sorumluluk
  • Çocuklarda Kıskançlık
  • Çocuklarda Öfke
  • Çocuklarda Konuşma Yaşı
  • Çocuklarda Ayak Ağrısı
  • Çocuklarda Lösemi
  • Çocuklarda Cinsel Eğitim
  • Çocuklarda Dizanteri
  • Çocuklarda Takıntı
  • Çocuklarda Cinsel İstismar
  • Çocuklarda Anksiyete
  • Çocuklarda Kalp Hastalıkları
  • Çocuklarda Motor Gelişimi
  • Çocuklarda Motor Gelişim
  • Çocuklarda Anestezi
  • Çocuklarda Pnömoni
  • Çocuklarda İşitme Testi
  • Çocuklarda Gelişme Geriliği
  • Çocuklarda Zeka Testi
  • Çocuklarda Zeka Testleri
  • Çocuklarda Büyüme Geriliği
  • Çocuklarda Altına Kaçırma
  • Çocuklarda Zihinsel Gelişim
  • Çocuklarda Sosyal Gelişim
  • Çocuklarda Duygusal Gelişim
  • Çocuklarda Fiziksel Gelişim
  • Çocuklarda Kaygı
  • Çocuklarda Gece Öksürük
  • Çocuklarda Menenjit
  • Çocuklarda Gece Öksürüğü
  • Çocuklarda İlk Yardım
  • Çocuklarda İçine Basma
  • Çocuklarda Düz Taban
  • Çocuklarda Kaka Problemi
  • Çocuklarda Düz Tabanlık
  • Çocuklarda Saldırganlık
  • Çocuklarda Fıtık Ameliyatı
  • Çocuklarda Lösemi Belirtileri
  • Çocuklarda Kalp Atışı
  • Çocuklarda Sinirlilik
  • Çocuklarda Hırçınlık
  • Çocuklarda Kalp Ağrısı
  • Çocuklarda Kafa Çarpması
  • Çocuklarda Deri Hastalıkları
  • Çocuklarda Kulak Akıntısı
  • Çocuklarda Normal Ateş
  • Çocuklarda Takıntılar
  • Çocuklarda İsilik Tedavisi
  • Çocuklarda Alerjik Bronşit
  • Çocuklarda Geçmeyen Öksürük
  • Çocuklarda Hipertansiyon
  • Çocuklarda Alerjik Astım
  • Çocuklarda Zayıflık
  • Çocuklarda Zayıflama
  • Çocuklarda Çinko Eksikliği
  • Çocuklarda Diş Çürüklüğü
  • Çocuklarda Diş Gelişimi
  • Çocuklarda Çiş Eğitimi
  • Çocuklarda Dil Eğitimi
  • Çocuklarda Din Eğitimi
  • Çocuklarda Kanda Mikrop
  • Çocuklarda Ateş Yükselmesi
  • Çocuklarda Göz Hastalıkları
  • Çocuklarda Cilt Hastalıkları
  • Çocuklarda Zeka Geriliği
  • Çocuklarda Katılma
  • Çocuklarda Korkular
  • Çocuklarda İnatçılık
  • Çocuklarda Diş Sorunları
  • Çocuklarda Süt Dişleri
  • Çocuklarda

    Müzik

    Eğitimi